Achtergrond Stikstofstemming
Boerenprotest tegen koevoet onder eigendom
Den Bosch was op 14 augustus even de navel van agrarisch Nederland. Honderden boeren uit heel Zuid- en Midden-Nederland verzamelden zich - met of zonder trekker - voor het provinciehuis in Den Bosch. Er staat immers niet zomaar iets op het spel, want het bezit van het eigendom en de eigen bedrijfsmiddelen. In eerst instantie de vergunning van 5 pluimveehouders. Zouden Provinciale Staten ermee instemmen om hun onherroepelijke vergunningen af te pakken?
Daarmee zou het hek van de dam zijn, zo is de vrees, en niet alleen voor de agrarische sector. Ondernemersorganisaties als VNO en MKB bleken zich daar langzamerhand ook bewust van te worden. Het behoud van al afgegeven vergunningen beroert de boeren nog meer dan de ook verfoeide stikstofbrief van juni.
Als de Nederlandse overheid instemt met inbreuken op bezit daarvan, zoals Brabant wil toepassen - en al worden die aangeduid als zeer specifieke gevallen - dan zijn misschien wel eerst de boeren de pineut, maar dan volgt de rest. Een inspreker namens VNO wees Provinciale Staten vrijdag ook op dit perspectief.
De partijen in de Brabantse Staten bleken verdeeld over het plan tot intrekken, ook binnen de coalitie.
Erop of eronder
Het is voor de productielandbouw zoals we die nu kennen, in ieder geval erop of eronder. Dat voelen de boeren heel goed aan, al kan bepaald niet ieder van hen precies reproduceren wat het kabinet nu precies van hen eist. Zelfs de meeste experts vinden het een hele opgave geworden.
Erger nog, ook de beleidsmakers zelf hebben af en toe niet meer door waar de dubbelingen en tegenstrijdigheden zitten in het pakket maatregelen dat ze over de agrarische sector uitstrooien. Over de betaalbaarheid is helemaal geen duidelijkheid, het enige waar het kabinet zich tot nog toe druk lijkt te maken is de technische haalbaarheid, borging onbekend.
Reactie onderschat
Het protest in Den Bosch is het voorlopig hoogtepunt van allerlei acties. In de voorbije weken gonsde het al van drukbezochte boerenbijeenkomsten, spontane acties en ook hangen overal de vlaggen weer op hun kop. Het kabinet en ook het Brabantse provinciebestuur hebben de situatie daarmee waarschijnlijk toch iets onderschat. Gedeputeerde Saskia Boelema (D66) bood excuus aan voor de gang van zaken en zowel premier Rob Jetten en minister Jaimi van Essen drongen aan op uitstel van besluitvorming over het wel of niet intrekking van de vergunningen van de pluimveehouders.
Van veegactie naar opties verkennen
Ook eerder al waren er signalen dat bestuurders terugtrekkende bewegingen maakten. De mogelijke intrekking van de vergunningen werd eerst door hem afgedaan als een soort veegactie van zaken die voorgangers hadden laten liggen, deze week antwoordde de minister op kamervragen dat alle wegen nog niet zijn onderzocht in de zaak rondom de 5 bedrijven. Ook premier Jetten deed al eerder zijn best. Hij was donderdag op bedrijfsbezoek in Brabant. Dit betekent nog niet dat de oorspronkelijke inzet van tafel is.
Koevoet voor MOB
De premier speelt als coördinator van de stikstoftaskforce in het kabinet een bijzondere rol. Bij de aankondiging van de stikstofbrief van 26 juni begon hij met te benadrukken dat de vergunningverlening weer op gang zou komen. De praktijk bewijst vervolgens het omgekeerde. In Noord-Brabant worden 6 pluimveehouders bedreigd met intrekken van hun bestaande vergunning, en in Friesland morrelt een ongeduldig geworden, maar aangemoedigde MOB intussen aan de vergunningen van een aantal melkveehouders, terwijl ook elders actief wordt gezocht naar nieuwe doelwitten.
De koevoet die de rechtbank Oost-Brabant heeft aangereikt, moet zo snel mogelijk worden benut. Nu het spannend is geworden, hebben Provinciale Staten van Brabant wellicht iets meer bedenktijd nodig, en waarschijnlijk ook ruggespraak met Den Haag, maar de opzet was duidelijk.
Zand in de ogen
De premier heeft met zijn opmerkingen van juni geprobeerd om de agrarische wereld zand in de ogen te strooien, terwijl het opruimbeleid van agrarische bedrijven eerst hard moest worden voortgezet. Het was het begin van een misleidingsoffensief.
De topambtenaren van LVVN vierden de Stikstofbrief, die de naam draagt van hun minister, met een gezellig feestje en een glaasje wijn. Een foto ervan ging op social media. "We willen transparant zijn", meldt het ministerie daarover.
Intensieve afstemming
Gezien wat daarna gebeurde, kan het bijna niet anders dan dat over al de hierop volgende overheidsacties intensieve coördinatie heeft plaatsgevonden. Zie daarvoor ook het plan van aanpak Veluwe. Achttien van in totaal 21 gemeenten op de Veluwe tekenden daarvoor bij het kruisje (in ruil voor tientallen miljoenen), terwijl hun gemeenteraden amper wisten wat er gebeurde. Voor minister van Essen was het evenwel een essentieel startpunt om de stikstofaanpak, als 'van onderop' uit te rollen.
LTO op de achterbank
Nu staat agrarisch Nederland op de achterste benen. Jammer genoeg nog steeds niet helemaal als één front. De situatie in Den Bosch was tekenend. Agractie, de NMV, SSC, FDF en andere organisaties hadden als eerste een podium gevraagd, LTO Nederland, dat later in beweging kwam, stond ernaast. Eigenlijk potsierlijk. Het is wel een constante.
Bij tal van acties in de voorbije tijd, bijvoorbeeld het protest tegen het Brabantse stallenbeleid, lag het initiatief ook niet bij LTO. Ze zat als belangenbehartiger achterin de taxi en haalde ook nog de scherpe randjes af van veel kwesties. Dat is geen goed beeld.
De onderlinge irritatie borrelde vrijdag ook op toen er vanuit de twee naast elkaar staande podia over en weer verwijten klinken. Toen LTO-voorzitter Ger Koopmans bleef volhouden dat de Stikstofbrief wat hem betreft niet van tafel hoeft, werd dat beantwoord met boe-geroep.
Ongeval en uitval Jetten
Rondom de actie vonden nog wel enkele nare gebeurtenissen plaats. Een paar auto's reden achterop een file die was ontstaan doordat er trekkers op de snelweg reden. Dit leidde tot een dodelijk ongeval.
Ook werden door de FDF Jodensterren uitgedeeld, met de suggestie dat boeren nu zijn als joden in de Tweede Wereldoorlog. Premier Jetten reageerde hier fel op, noemde het een walgelijke vergelijking, en zei dat zoiets de actie eerder schaadt dan helpt. Ook noemde hij snelwegprotesten volstrekt onacceptabel, door wie dan ook.
Klaas van der Horst
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.
