Begrotingsdiscipline lastig bij minderheidskabinet

Doorgaans geef ik hier geen commentaar op binnenlandse politieke zaken. Dit keer wel. De regering-Jetten is van start gegaan. Het is een nieuw experiment, want het betreft een minderheidsregering die voor elke beleidsmaatregel steun in het parlement moet zoeken bij de oppositie, hetzij ter linker-, hetzij ter rechterzijde.

Gisteren zei een vriend dat hij er wel vertrouwen in heeft. De belangrijkste reden daarvoor is dat ons land nu wordt geleid door 'fatsoenlijke mensen'. Ik zal niet zeggen dat de leden van de regering onfatsoenlijk zijn, maar riep bij hem in herinnering dat de informatiefase vals van start was gegaan doordat een van de beoogde informateurs zich naar verluidt nogal onfatsoenlijk had uitgelaten over de partijleider van de VVD en dat een beoogd staatssecretaris had gelogen over haar CV, ook nogal onfatsoenlijk, als je het mij vraagt. Maar goed, die twee zitten dus niet in de regering…

Of een minderheidsregering veel kans van slagen heeft, zullen we meemaken. Eenvoudig zal het niet zijn, vermoed ik. Ten eerste omdat het beoogde beleid ronduit burgeronvriendelijk is. Volgens het CPB groeit onze economie de komende jaren met gemiddeld 1,2%, maar de koopkracht stijgt nauwelijks. Lastenverzwaringen en verslechtering van voorzieningen voorkomen dat de burger veel zal merken van de economische groei. Wel gaat er ruim geld naar defensie, stikstof, klimaat en asiel.

Op al die uitgaven valt het nodige af te dingen en het is de vraag of de meerderheid van de bevolking het beleid wil dat de nieuwe ploeg zich heeft voorgenomen. Ik ben voor een sterke defensie, maar de door Trump afgedwongen verhoging van onze defensie-uitgaven lijkt mij excessief. Het voorgenomen stikstofbeleid stoelt op een model en een manier van denken waar steeds meer mensen serieuze vraagtekens bij plaatsen. En dan druk ik me voorzichtig en diplomatiek uit. Het klimaatbeleid wordt onverdroten voortgezet, gericht op een voortrekkersrol, hoewel in heel veel andere landen juist een paar tandjes wordt teruggeschakeld. In het asielbeleid, tenslotte, hoopt de regering dat Europese maatregelen de instroom zullen beperken, maar dat is zeer de vraag. Ik zal wel een cynicus zijn, maar mijn indruk is dat de burger stevig gaat betalen voor beleid dat hij helemaal niet wil. Misschien vergis ik mij en zijn mensen in meerderheid erg enthousiast over het voorgenomen beleid. Anders had het electoraat immers wel anders gestemd…

Nog een probleem lijkt mij hoe het met de overheidsfinanciën zal gaan onder zo'n minderheidsregering. Bij de gebruikelijke meerderheidsregering hebben coalitiepartijen zich gebonden aan het regeerakkoord waarin onder andere afspraken staan over de overheidsfinanciën. Nu moet telkens steun bij de oppositie worden gevonden. Dat zal erop neerkomen dat die steun zal moeten worden 'gekocht' van partijen die zich op geen enkele manier gecommitteerd hebben aan afspraken over de overheidsfinanciën en zich er waarschijnlijk ook niet verantwoordelijk voor voelen. Enfin, we zullen zien.

Tegenstrijdige signalen
De laatste tijd lijkt de Europese conjunctuur wat aan te trekken. Dat is in lijn met de wereldhandel. Vooral de ontwikkelingen rondom AI spelen hierbij een rol. Daarnaast zal expansief begrotingsbeleid, vooral in Duitsland, voor een verdere impuls zorgen. De Duitse Ifo-index, die het vertrouwen van ondernemers meet, verbeterde in februari: 88,6 tegen 87,6 in januari. Zowel de verwachtingencomponent als de index voor de beoordeling van de huidige situatie verbeterde. De laatste sub-index steeg zelfs voor de vierde maand op rij, al is die stijging tergend langzaam.

Het vertrouwen van de Belgische ondernemers verzwakte juist behoorlijk in februari. De Nationale Bank van België rapporteerde dat de index van het vertrouwen van ondernemers in alle sectoren is gedaald van -8,8 in januari naar -13,7 in februari. Vooral industriële ondernemers waren in februari somberder dan in januari: -17,1 in februari na -11.0 in januari. Belgische industriële ondernemers klaagden vooral over een verminderde orderontvangst. Er wordt wel betoogd dat de industriële structuur van België 'vroeg-cyclisch' is waardoor de ontwikkeling van het Belgische ondernemersvertrouwen indiceert waar het in de rest van Europa naartoe zal gaan. Of dat dit keer ook zo is, moeten we afwachten.

Ook in ons land daalde het vertrouwen van ondernemers in de industrie. Van +0,8 in januari tot -1,1 in februari volgens de index van het CBS. Daarmee lag de index ongeveer op het niveau van het langjarig gemiddelde. De daling van de index was wel minder geprononceerd dan in België.

De brede 'Economic Sentiment Index' voor de eurozone, zoals die wordt samengesteld door de Europese Commissie, daalde van 99,3 in januari naar 98,3 in februari. De index die betrekking heeft op Duitsland daalde ook iets: van 93,2 in januari naar 93,0 in februari. Dat is geen forse daling, maar het is wel een daling, terwijl de Ifo-index juist steeg. Erg eenduidig is het beeld momenteel dus niet.

Inflatiecijfers op komst
Komende dinsdag publiceert het CBS de 'snelle raming' van ons inflatiecijfer over februari. Het januari-cijfer was beter dan verwacht: 2,4%. Dat was het laagste percentage in meer dan twee jaar tijd en een forse daling van de 2,9% van december. Of de daling doorzet, is uiteraard onzeker. In België werden gisteren al inflatiecijfers voor februari gepubliceerd. Daar liep de inflatie op van 1,10% naar 1,45%. De statistici bij onze zuiderburen rapporteerden dat de stijging vooral te wijten was aan vliegtickets, elektriciteit, aardgas, motorbrandstoffen, pakketreizen, hotelkamers en vlees. Onze inflatie loopt zeker niet een-op-een in de pas met de Belgische. Maar ook bij ons zijn de prijzen van motorbrandstoffen in februari gestegen en als de vliegtickets in België duurder worden, zal dat bij ons niet veel anders zijn, vermoed ik. Voor nu hou ik het er daarom maar op dat onze inflatie in februari waarschijnlijk niet verder is gedaald. Later in het jaar zou de inflatie de neerwaartse trend naar mijn idee weer moeten hervatten.

Afsluitend
Ik heb bescheiden verwachtingen van het zojuist aangetreden kabinet-Jetten, maar laat mij graag aangenaam verrassen. Zorgen heb ik vooral over de vraag of er onder de bevolking voldoende draagvlak is voor het voorgenomen beleid en het in zo'n minderheidsconstructie gesteld zal zijn met de begrotingsdiscipline.

De Europese conjunctuur geeft tegenstrijdige signalen af. We blijven hoopvol dat de groei van de bedrijvigheid in de loop van het jaar verder aantrekt.

Belgische inflatiecijfers en stijgende prijzen 'aan de pomp' suggereren dat de opmerkelijke daling van onze inflatie in januari niet herhaald gaat worden in februari. Ik ben wel hoopvol dat de inflatie later in het jaar alsnog daalt.

Han de Jong

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom bij ABN Amro en nu onder andere huiseconoom bij BNR Nieuwsradio. Zijn commentaren zijn ook te vinden op Crystalcleareconomics.nl

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.