Gratis aardappelen bestaan niet

De aardappelsector heeft het moeilijk. Dat is intussen geen nieuws meer. Wat wél opvalt, is hoe snel het publieke debat zich laat verleiden door beelden van "gratis aardappelen". Beelden die goed scoren, emoties oproepen en mediageniek zijn — maar tegelijk de realiteit van een complexe en performante sector vertekenen.

Laat ons beginnen bij de feiten. Achter elke aardappel schuilt een keten van investeringen: pootgoed, bemesting, gewasbescherming, mechanisatie, arbeid en bewaring. Het gaat om een kapitaalintensieve teelt met een hoog risicoprofiel. Dat een deel van de vrije aardappelen vandaag geen markt vindt, is zonder meer een probleem — maar het is niet hét verhaal van de sector.

Het overgrote deel van de Belgische aardappeloogst is gecontracteerd. Die contracten worden, op enkele uitzonderingen na, correct nageleefd door een aardappelverwerkende industrie die tot de absolute wereldtop behoort. Dat verhaal blijft onderbelicht.

Daarnaast bestaat er ook een volwaardige versmarkt met tafelaardappelen — met andere rassen, andere afzetkanalen en een andere economische logica. Telers die zich specialiseren in kwaliteit, verpakking en korte keten bouwen daaraan een eerlijke prijszetting. Het beeld van "gratis aardappelen" snijdt door dat verdienmodel heen.

In plaats daarvan gaat de aandacht naar het gratis weggeven van overschotten. Goed bedoeld, zonder twijfel. Maar is dit economisch en strategisch wel de juiste keuze?

Ten eerste ondermijnt het de prijsperceptie. De consument die hoort dat aardappelen gratis worden weggegeven, stelt zich onvermijdelijk de vraag waarom hij er nog voor zou betalen. Dat zet druk op de volledige markt.

Ten tweede creëert het verwarring over het product zelf. De overschotten bestaan hoofdzakelijk uit industriële rassen zoals Fontane. Geschikt voor verwerking, maar niet voor elk gebruik. Wanneer consumenten teleurgesteld zijn in het resultaat, straalt dat af op de aardappel als geheel.

Ten derde rijst een fundamentelere vraag: moeten we voedsel devalueren om een tijdelijk marktevenwicht te herstellen? Voedselproductie is geen restcategorie. Het is de uitkomst van ondernemerschap, vakmanschap en risico.

Wat nodig is, is nuance. Respect voor contracten. Inzicht in de diversiteit van de markt. En correcte communicatie.

Laat ons duidelijk zijn: gratis aardappelen bestaan niet. De rekening wordt altijd betaald — door de teler, de keten of uiteindelijk de consument.

Jan de Keyser

Is directeur Agri & Food BNP Paribas Fortis in België. In zijn opinies reflecteert hij op strategische ontwikkelingen in de landbouwsector.

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.