Oogst: tijd van hard werken maar ook feestelijke tijd

De oogst is een tijd van hard werken, maar ook een feestelijke tijd. Als beloning van een seizoen inspanning ligt de productie in de schuur of bij de afnemer. De grootste productierisico's zijn achter de rug. En als de oogst tegenvalt, kun je altijd nog hoop putten uit de wijsheid die mijn vader vroeger verkondigde.

Zijn wijsheid was: "Als je je de hele zomer hebt geërgerd aan de stand van het gewas, valt het aan het eind van het jaar financieel vaak mee." Het was misschien mijn eerste economieles: slechte oogsten, mits bij velen, worden gecompenseerd door hoge prijzen. Het lijkt ook dit jaar weer het geval te zijn. Als je althans na de oogst nog wat vrij te verkopen hebt.

In die tijd beperkte het feestelijke zich tot een flesje bier bij de laatste wagen graan, in november nog gevolgd door een dankdag voor het gewas. Nu woon ik in een dorp waar het jaarlijkse oogstfeest duizenden mensen op de been brengt. Braderie, muziek, terrassen en oude ambachten. De trekkerclub stalt zijn oldtimers uit en gooit een stapel schoven door een oude dorsmachine. 

Begin september staan gewassen als aardappelen, uien, bieten en snijmaïs nog op het land. Maar toch een goed moment. Een groot deel van de inwoners is net terug van vakantie, mensen zonder schoolgaande kinderen gaan nog. De verenigingen presenteren hun winteractiviteiten en werven leden. Het oogstfeest draagt zo bij aan de leefbaarheid van het dorp.

Leefbaarheid dorpen
Die leefbaarheid staat in veel dorpen onder druk, volgens sommigen vooral vanwege de verplichte afbouw van agrarische activiteiten. Volgens anderen door steeds grotere bedrijven, door kopen op het internet, digitaal bankieren, te weinig kinderen voor de scholen of bezuinigingen op de bibliotheek. Ook in ons dorp vertrekt een deel van de landbouw.

Landbouwgrond verdwijnt onder een compleet nieuw dorp met bedrijventerreinen en waterberging eromheen. Van de grandeur van de akkerbouw in de 185 jaar oude droogmakerij blijft niet zo heel veel over. Op een boerderij verderop aan de dijk is de aardappelloods omgedoopt tot 'De Koeienstal'. Het loopt er storm van (groot)ouders met kinderen die er komen lunchen en de kids in het hooi laten spelen, de kalfjes aaien of het nieuwe natuurgebied inlopen. Recreatie brengt hier meer op dan granen en uien.

Je zou kunnen denken: weinig reden meer voor een oogstfeest. Ik zou zeggen: integendeel. Geen feest omdat de wereld nu beter af zou zijn met logistieke dozen en datacenters in de polder in plaats van aardappelen en bieten. Maar wel om iets vast te houden van die ontwikkeling van het gebied, dat in de loop der eeuwen al vaker op zijn kop gegaan is.

Een tikje nostalgie, maar ook om mensen geworteld te laten zijn in het gebied waar ze wonen. En uit respect voor de generaties ontginners, turfstekers, vissers, inpolderaars en boeren die de basis hebben gelegd voor de volgende stap die we blijkbaar als samenleving willen zetten.

Blijvende bijdrage
Voor wie zich vooral ergert aan het verdwijnen van een deel van de landbouw: zie zo'n nostalgisch oogstfeest ook als een vorm van rouwverwerking. Ingrijpende veranderingen kun je maar beter gepaard laten gaan met rituelen.

Bij begrafenissen is dat voor sommigen niet meer dan de koffie met het plakje cake. Maar ook in die sfeer verandert er wat: steeds vaker krijg ik een uitnodiging bij een afscheid van een dierbare voor een glas wijn om het leven te vieren. Dat brengt me tot de conclusie dat juist ook in de gebieden waar er veel verandert, het oogstfeest een belangrijk ritueel en een blijvende bijdrage van de landbouw aan de leefbaarheid is.

Dit artikel maakt onderdeel uit van de Themaspecial Oogst & Bewaring. Lees hier de andere artikelen binnen dit thema.

Krijn J. Poppe

Krijn Poppe werkte bijna 40 jaar als econoom bij het LEI en Wageningen UR en vervult nu een aantal advies- en bestuursfuncties. Voor Boerenbusiness duikt hij in zijn boekenkast en bespreekt actuele ontwikkelingen aan de hand van klassiek geworden studies.

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.