Bestaat de varkenscyslus nog wel?

Alsof de prijzen nog niet laag genoeg stonden, ging er deze week opnieuw een stuiver van de varkensprijs af. Helemaal onverwacht kwam dit niet. Toen de prijzen door de hitte in augustus aantrokken, waarschuwden slachterijen en handelaren al dat dit tijdelijk zou zijn. En dat blijkt inderdaad zo te zijn.

Consumptie onder druk
De Europese varkensvleesmarkt zit nokvol. De productievolumes zijn te hoog in verhouding tot de slinkende consumptie van varkensvlees. Deze week werd opnieuw bekend dat de consumptie van varkensvlees in Nederland onder druk staat en is gedaald tot gemiddeld 28,3 kilo per persoon. Dat de daling doorzet in tijden van hoge rundvlees- en pluimveeprijzen, laat zien dat de consument niet uitsluitend op basis van de prijs kiest.

Maar ondanks de dalende trend blijft varkensvlees het meest gegeten vlees in ons land. Het zou dus een misvatting zijn om te denken dat de sector al de tweede viool speelt als het om vleesconsumptie gaat.

De dalende vleesconsumptie in ons land is ook niet de hoofdreden dat de prijzen onder druk staan. Nederland is immers niet het middelpunt van de wereldvarkensmarkt, en ook niet van de Europese markt.

In Europa drukken de grote productievolumes in landen als Duitsland, Denemarken en Spanje op de markt. Op de wereldmarkt ondervindt Europa stevige concurrentie van Brazilië, dat dankzij een scherpe kostprijs sterk staat op de exportmarkt. China blijft een grote importeur, maar kan momenteel grotendeels in de eigen behoefte voorzien.

Krimp is nodig
De vraag is hoelang het prijsdal duurt. Het antwoord laat zich niet voorspellen, maar mogelijk duurt het langer dan anders. Een stelregel van Wageningen Economic Research is dat de zeugenstapel jaarlijks met circa 2% moet krimpen om de productie van varkensvlees gelijk te houden, ervan uitgaande dat de consumptie stabiel blijft. Op dit punt wringt de schoen, want ook de consumptie staat onder druk. De Europese Commissie rekent in haar langetermijnraming op een daling van het varkensvleesverbruik van 23,3 kilo per Europeaan naar 21,8 kilo in 2035. Een krimp van de zeugenstapel hoeft daardoor niet automatisch voldoende te zijn om de markt in evenwicht te brengen. De laatste telling van Eurostat laat bovendien zien dat krimp nog niet in beeld is. 

Genetische vooruitgang is op zichzelf genomen mooi, maar maakt het herstelmechanisme van de varkenscyclus ingewikkelder. Vleesvarkens groeien sneller en zeugen produceren meer biggen. Waar vroeger tweeënhalve ronde per jaar gebruikelijk was, draaien vleesvarkenshouders tegenwoordig bijna drieënhalve ronde. Ook elders neemt de productiviteit toe en misschien nog wel sneller dan hier. 

Trager herstel
Van oudsher zorgen lage prijzen ervoor dat varkenshouders hun productie terugschroeven of stoppen. Na verloop van tijd neemt het aanbod af, waarna de markt weer in een ander evenwicht kan komen. Vervolgens lokken betere opbrengsten opnieuw productie uit.

Dat mechanisme bestaat nog altijd. Alleen is de varkenshouderij veranderd. De productie is kapitaalintensiever geworden en het aantal bedrijven is sterk afgenomen. Varkenshouders kunnen hun productie niet zomaar tijdelijk stilleggen vanwege hoge vaste kosten. Bovendien wordt een afname van het aantal zeugen deels gecompenseerd door de voortdurende stijging van de productiviteit.

Daar komt bij dat de Europese varkenssector niet meer kan rekenen op een groeiende binnenlandse afzetmarkt. De consumptie staat onder druk en de internationale concurrentie is stevig. Dat maakt het lastiger om extra productie buiten Europa af te zetten.

Afhankelijker
De varkenscyclus is dus niet verdwenen. De omstandigheden waaronder die zich voltrekt, zijn wel veranderd. Het is denkbaar dat het langer duurt voordat vraag en aanbod weer beter op elkaar aansluiten. De markt lijkt steeds afhankelijker te worden van dierziekten, handelsbeperkingen of koude saneringen van bedrijven om vraag en aanbod weer in evenwicht te brengen.