Mechanische bewaring in opmars

De belangstelling voor mechanische bewaring van aardappelen en uien neemt toe. Vooral ondernemers die losgestorte producten langdurig willen bewaren, zien voordelen in een systeem waarbij temperatuur en luchtvochtigheid actief worden gestuurd. Meer controle over het bewaarklimaat, minder afhankelijkheid van het weer en een constantere productkwaliteit zijn belangrijke redenen om voor mechanische bewaring te kiezen.

Een praktijkvoorbeeld is agrarisch loonbedrijf Kuunders uit Deurne. Het bedrijf investeerde in een nieuwe bewaarschuur met mechanische koeling en condensdrogen van Equans Refrigeration & Heating Solutions. De oude bewaring bood onvoldoende mogelijkheden om jaarrond te kunnen leveren. De nieuwe schuur omvat onder meer twee bewaarcellen van 2.250 ton voor losgestorte producten.

Eén bewaarklimaat voor de hele partij
Bij traditionele bewaring met buitenlucht is het niet altijd eenvoudig om op het juiste moment geschikte lucht met de gewenste temperatuur en vochtigheid beschikbaar te hebben. Ook bij het inschuren kunnen grote verschillen ontstaan. De ene partij komt bijvoorbeeld warm en droog binnen, terwijl een andere partij vochtiger is.

"Wanneer producten met verschillende condities naast elkaar worden ingeschuurd, ontstaan temperatuur- en vochtverschillen. Dat leidt tot een onrustige bewaring en vergroot de kans op ziekteontwikkeling, kieming en kwaliteitsverlies", zegt bewaarspecialist Henk Tebben. 

Een gesloten systeem maakt het mogelijk om temperatuur en vochtbalans actief te sturen. "Je kunt verschillen tussen partijen veel beter naar elkaar toe brengen. Daardoor ontstaat een stabieler bewaarklimaat, wat de basis vormt voor een succesvolle, lange bewaring."

Kuunders ervaart dat verschil in de praktijk. Het bedrijf werkt met een centrale droogunit en afzonderlijke verdampers en klimaatregelingen per cel. De bewaarcellen kunnen daarvoor onafhankelijk van elkaar worden aangestuurd. "Met één centrale droogunit en op maat gemaakte verdampers per cel kunnen we veel stabieler bewaren", zegt mede-eigenaar Piet van Gog.

Minder vochtverlies, lager energieverbruik
Bij bewaring met buitenlucht wordt regelmatig nieuwe lucht aangevoerd. Volgens Tebben kan dit het product activeren, waardoor extra warmte ontstaat die vervolgens weer moet worden afgevoerd. Dat vraagt energie en kan bovendien leiden tot extra vochtverlies. Tijdens langdurige bewaring kan dat verlies volgens hem oplopen naar 8% tot 13%.

"In een mechanische bewaring voegen we alleen zuurstof toe als het product dat nodig heeft", vertelt Tebben. "Daardoor vallen het vochtverlies en het energiegebruik veel lager uit. Het resultaat is meer verkoopbaar product bij lagere energiekosten. Logischerwijs heeft dat een positief effect op het rendement."

Bij Kuunders wordt vocht tijdens het drogen als condens uit de lucht gehaald en afgevoerd. Hierdoor kunnen ook partijen die natter binnenkomen gecontroleerd worden gedroogd. Daarna kan het product gecontroleerd worden teruggekoeld. Volgens Kuunders blijft het product daardoor rustiger en blijft de kwaliteit beter behouden.

Droog bewaren, ongeacht het weer
Een belangrijk voordeel van mechanische bewaring is dat de ondernemer minder afhankelijk is van de weersomstandigheden. Aanhangend vocht kan na het inschuren gecontroleerd worden afgevoerd. Ook het risico op condensvorming bij het gebruik van warme buitenlucht wordt beperkt.

"Warme buitenlucht is niet automatisch geschikt om een koud product te drogen. Je kunt juist condens veroorzaken. In een gesloten systeem heb je veel meer controle over de lucht die je langs het product voert. Je kunt dus drogen, ongeacht het weer", zegt Tebben.

Dat geeft Kuunders meer flexibiliteit. "We zijn niet meer afhankelijk van het weer. We kunnen zelf bepalen wanneer we de producten van het land halen en leveren wanneer de markt dat vraagt", zegt Van Gog. Volgens hem levert dat meer afzetmogelijkheden op en flexibiliteit om in te spelen op vraag en aanbod.

Minder afhankelijkheid van kiemremmers
Een beheersbaar bewaarklimaat kan daarnaast de afhankelijkheid van kiemremmers verkleinen. Dat wordt volgens Tebben relevanter nu de regelgeving rond kiemremmingsmiddelen verandert en de beschikbaarheid van middelen onzeker kan zijn. "Hoe beter je het bewaarklimaat beheerst, hoe minder je afhankelijk bent van correcties achteraf. Dat maakt een gesloten systeem interessant in een markt waarin de mogelijkheden voor kiemremming steeds verder onder druk staan."

Investeren in rendement en toekomst
Hoewel een gesloten systeem om een andere inrichting van de bewaarschuur vraagt, hoeft de totale investering volgens de bewaarspecialist niet per se hoger uit te vallen dan bij traditionele bewaring. "Minder energiegebruik, minder gewichtsverlies, lagere kosten voor kiemremming en een constantere kwaliteit maken een gesloten bewaarsysteem financieel aantrekkelijk."

De businesscase bij Kuunders draait echter om meer dan alleen energie- en gewichtsverlies. Door producten langer te kunnen bewaren, kan het bedrijf jaarrond leveren en beter inspelen op de markt. Vooral de combinatie van controle, flexibiliteit en productkwaliteit wordt als voordeel ervaren.

"Vooral bedrijven die langdurig bewaren en hoge eisen stellen aan productkwaliteit kunnen voordeel hebben van de techniek", zegt Tebben. "De uiteindelijke businesscase hangt onder meer af van de bestaande bewaarfaciliteiten, het energieverbruik en de benodigde investering."