'Varkens- en koeienmest sluiten onze energiecirkel'

De familie Ten Have runt een gemengd veehouderijbedrijf in de Achterhoek. Het gezinsbedrijf met ruim 90 stuks melkvee en zo'n 500 zeugen produceert sinds eind vorig jaar energie uit een mix van mest van alle diercategorieën op het bedrijf. Vergisten, scheiden en strippen van mest levert een flinke lijst aan voordelen op; al kent het proces, zeker in de opstartfase, ook uitdagingen. Ten Have mikt op een terugverdientijd van zes jaar. Dit artikel is onderdeel van de Themaspecial Energie van Boerenbusiness.

De maatschap Ten Have wordt gerund door broers Bart en Stan en ouders Erik en Imelda. Aan de keukentafel in Zieuwent vertellen Erik en Stan over de ervaringen tot dusver. Sinds oktober vorig jaar is de mestvergister met een capaciteit van zo'n 450 m³ in bedrijf. En dat is niet het enige. Het digestaat na vergisting wordt gescheiden, waarna de dunne fractie van stikstof wordt gestript. Het geproduceerde gas wordt door twee warmtekrachtkoppelingen (WKK's) omgezet in elektriciteit. De vrijkomende warmte kan benut worden voor het op peil houden van de temperatuur in de vergister, de stikstofstripper en het verwarmen van de biggenstal.

Flinke energiebehoefte met zeugen, melkrobots en mestbewerking
Enkele jaren terug begint Ten Have zich te oriënteren in het opwekken van energie. Het bedrijf kent een behoorlijke energiebehoefte door de aanwezigheid van luchtwassers en ventilatie in de zeugentak. Daarnaast zijn er robots bij het melkvee en ook het verwarmen van de biggenstallen kost veel gas. In eerste instantie worden de opties voor zonnepanelen of een windmolen verkend, maar vallen deze om verschillende redenen af.

De bakens worden verzet en de focus komt op mestvergisting en verdere bewerking van de mest op het eigen bedrijf. De constante energieproductie van een vergister met WKK's past goed bij de constante energiebehoefte van het bedrijf door de dag heen. Op jaarbasis verbruikt het bedrijf zo'n 275.000 kWh aan elektriciteit. De voordelen van de huidige vergistings- en mestbewerkingsopzet: lagere energie-, mestafzet- en gaskosten.

Energieopwekking
Het geproduceerde gas in de monovergister wordt door tweemaal een 16,5 kWh-WKK omgezet in elektriciteit. Hoewel de installatie nu nog niet op maximale capaciteit draait, is de verwachting dat er straks op jaarbasis zo'n 280.000 kWh aan elektriciteit opgewekt kan worden. Dit dekt precies de behoefte van het bedrijf. Er wordt geen elektriciteit op het net teruggeleverd, wat een bewuste keuze is. Ten Have ziet daar de meerwaarde niet van in. "Zelfvoorzienend zijn in elektriciteitsbehoefte is het doel, de mest sluit nu onze energiecirkel", aldus Erik ten Have.

Warmteopwekking
De verbranding van het biogas in de WKK's geeft warmte. Deze warmte wordt op drie manieren hergebruikt. Allereerst bleef in de eerste maanden de temperatuur van het vergistingsproces niet stabiel genoeg. Nu wordt een deel van de opgewekte warmte retour in de vergister gebruikt om het proces beter stabiel te krijgen. Daarnaast wordt er warmte gebruikt in de stikstofstripper waarin de dunne fractie na het scheiden van het digestaat uit de vergister wordt 'gestript' van stikstof. Ook wordt de warmte gebruikt voor het verwarmen van de varkensstallen. Hoeveel gasbesparing dit op jaarbasis gaat opleveren, is nog lastig in te schatten, maar de eerste resultaten lijken veelbelovend. "In de koude periode begin dit jaar konden we de biggenstal vrijwel volledig verwarmen met warmte uit de vergister."

Besparing op kunstmest
Naast de productie van energie levert scheiden en strippen van de mest uiteindelijk een aanzienlijk voordeel op in de mestafzetkosten en bovendien kan er straks doelmatig bemest worden met de gerichte inzet van de vloeibare Renure-meststof die ontstaat na het strippen. In totaal gaat de installatie 5.500 m³ mest op jaarbasis verwerken. Ongeveer 55% hiervan is rundveedrijfmest en ongeveer 45% is varkensmest. Er wordt zowel mest van de dragende zeugen als uit de biggenstal gebruikt.

De reststromen na het scheiden en strippen bestaan uit Renure, naar verwachting zo'n 100 m³ per jaar, dikke fractie (700 m³) en digestaat uit de stripper met lagere gehalten dan drijfmest (4.800 m³ per jaar). Met de huidige prijzen van kunstmest kan dit, als Renure straks definitief als kunstmestvervanger mag worden gebruikt, voor een mooie besparing zorgen.

Terugverdientijd van 6 jaar
De totale investering van ten Have in het hele proces bedraagt zo'n €850.000. Hiervan is zo'n €300.000 voor de stripper en €270.000 voor de vergister en de WKK's. Daarnaast zijn er investeringen in de diverse mestopslagen van zo'n €100.000 en nog kosten als leidingen, straatwerk en overige kosten.

Adviseurs van DLV Advies hebben de familie ten Have begeleid bij de totstandkoming van het project. Ook het verkrijgen van financiering was hier onderdeel van. Tom Baak, adviseur financieel management bij DLV Advies, licht de uitgangspunten toe: "Om het project te realiseren is er beroep gedaan op een tweetal subsidies, een provinciale regeling waarbij 80% van de kosten van de stripper werden vergoed en de landelijke SDE++-regeling. Deze laatste is in deze casus gebaseerd op twee sporen: de opgewekte stroom door de WKK's die valt onder de categorie hernieuwbare elektriciteit en het benutten van de restwarmte vallend onder categorie 'hernieuwbare warmte'."

SDE++ de basis onder financieringsaanvraag
Het hergebruiken van de warmte, wat op dit bedrijf met zeugen en biggen goed toepasbaar was, maakte de casus interessant. "Voor melkveehouders zonder warmtebehoefte is het in deze omvang vaak wat lastiger rond te rekenen. Het project wordt gefinancierd op basis van de afgegeven SDE++-subsidie (voor elektriciteit en warmte) en de subsidie in de bijdrage van de aanschaf van de stikstofstripper van de Provincie Gelderland."

Hij vult aan: "Rendement dat naast de SDE++-vergoeding 'ontstaat' in deze casus, zoals bijvoorbeeld verminderde kunstmestaanvoer, verminderd gasgebruik en lagere mestafzetkosten, wordt nauwelijks meegerekend in de begroting. We nemen hiervoor wel een stelpost op als overige opbrengsten, maar gekeken naar de hele begroting is het een beetje in de marge."

Is de investering met de huidige marktomstandigheden dan niet eerder terugverdiend, is dan al gauw een vraag die gesteld wordt. Die kans is aanwezig volgens Baak, maar natuurlijk 'volledig afhankelijk van de omstandigheden'. Wel geeft hij aan dat de SDE++-vergoedingen de afgelopen jaren behoorlijk zijn opgelopen, waardoor ook (kleinere) projecten sowieso wat sneller rendabel te maken zijn. "Bij de familie ten Have dateert de SDE++-beschikking van vier jaar geleden, toen waren de vergoedingen nog duidelijk lager."

Puzzelstukjes vallen op de plek
De familie ten Have is ondertussen tevreden over de gedane investering, maar geeft ook aan dat het proces van finetunen wel tijd en energie kost. Ten Have: "De puzzelstukjes vallen dit jaar wel op de goede plek. Door de afschaffing van de derogatie is de gemengde reststroom met varkensmest nu beter toepasbaar op het eigen bedrijf, en door de creatie van een Renure-stroom zijn we in staat om straks preciezer te bemesten, maar ook een groter deel van de dierlijke mest op het eigen bedrijf te kunnen benutten. Verder zijn de prijzen voor mestafzet en gas op het moment erg hoog, wat de toegevoegde waarde van de installaties op het erf direct vergroot."

Maar de voordelen komen niet aangewaaid, want om de vergister zo te laten draaien dat deze ook de geprognosticeerde productie zoveel mogelijk haalt, gaat niet vanzelf. "In de opstartfase kostte het bijvoorbeeld puzzelen om de mestrobots goed afgesteld te krijgen. Het efficiënt en snel in de vergister krijgen van de dagverse koemest is essentieel. Op het moment dat dit niet lekker loopt, zie je dat direct terug in de productie. Daarnaast waren er ook in de techniek van het op de plek brengen van de restwarmte uit de WKK's wat kinderziektes op te lossen. Al met al komt er veel techniek bij kijken en is het zeker niet zo dat het in het eerste jaar vanzelf gaat. Toch zien we op de meest recente energieafrekening aanzienlijk lagere kosten, dat is een mooi resultaat, zeker nu de prijzen recent fors zijn opgelopen."

Op dit moment oriënteren de ondernemers zich op dagontmesting in de biggenstal, want met dagverse biggenmest kan de efficiëntie van de vergister naar haar maximale capaciteit.

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.