Analyse Stikstofstemming
Derogatie kwijt, is er nog een weg naar herstel?
Voor 2026 en de volgende jaren hoeft Nederland niet op een nieuwe derogatie te rekenen. Tenminste, voorlopig niet. Zeker niet zolang er een BBB-minister op LVVN zit, maakte de Tweede Kamer recent duidelijk. Wie wil bemesten is overal in Nederland gebonden aan een gebruiksnorm van 170 kilo stikstof per hectare uit dierlijke mest, aangevuld met nog wat kunstmest. Voor heel veel veehouders brengt dat grote problemen met zich mee, want nu al is er een stevig mestoverschot. Dat wordt nog groter. En waar moet dat dan heen?
Er zijn technische oplossingen. Via het Europese Renure-programma wordt daaraan gewerkt, maar dit biedt lang niet in alle gevallen een oplossing. Bovendien gelden strenge voorwaarden. Ook de export van mest kan helpen, maar dit is evenmin de grote remedie. Met het afschieten van het 8e actieprogramma Nitraatrichtlijn, door Eurocommissaris Roswall, is voor Nederland een belangrijke kans voorbij gegaan. Nederland heeft gefaald.
Roswall somt missers op
In een brief aan demissionair landbouwminister Femke Wiersma legt Roswall uit wat er allemaal niet goed is gegaan en waarom ze heeft besloten dat er geen nieuwe derogatie komt. Soms hebben Wiersma en haar eigen partij BBB ook niet handig geacteerd, zo blijkt. Bijvoorbeeld de afschaffing van de afroming van varkens- en pluimveerechten bij verhandeling viel verkeerd in Brussel, maar dat was een BBB-stokpaardje. Ook het versmallen van de bufferzones rondom kwetsbare natuur was geen handige stap. Die zet was overigens al voorbereid door Wiersma's voorganger Piet Adema.
Heel Nederland kwetsbaar
Wat niet genoemd wordt in de brief, maar wat wel meespeelt, is dat heel Nederland aangewezen bleef als nitraatuitspoelingsgevoelig gebied, terwijl uit metingen blijkt dat dit niet zo is en dus ook niet zo hoeft te worden gemeld. Nederland legt zichzelf alleen maar een te zware last op. Dat zou anders kunnen. Aansluitend op de kwetsbaarheid van heel Nederland is het belangrijkste punt in Roswall's afwijzing: de waterkwaliteit. Die is volgens haar te slecht, want te veel belast met allerlei voedingsstoffen zoals nitraat en fosfaat.
Welke waternorm telt?
Met de rapportages over de waterkwaliteit lijkt Nederland zichzelf tekort te doen. Ten eerste worden er door partijen allerlei verschillende normen gehanteerd. De waterschappen en hun koepelorganisatie hanteren eigen normen, maar ook het RIVM en het Planbureau voor de Leefomgeving doen dat. Ook de ministeries van LVVN en Infrastructuur en Milieu zijn het niet met elkaar eens over de vraag welke gegevens moeten worden aangehouden. En dan is er nog de meetdiepte. Is die in Nederland wel dezelfde als in andere EU-landen? De norm van het RIVM en PBL lijkt de norm te zijn die met de derogatie-aanvragen mee naar Brussel wordt gestuurd, maar heel transparant is de overheid daar niet over. Wel is duidelijk dat de ministeries van LVVN en I&W daar recent nog over in de clinch lagen.
Landbouwemissies zijn verzamelpost
Probleem bij de norm van het RIVM en PBL is wel dat hun gegevens over de landbouw geen gegevens zijn over de landbouw alleen. Ook emissies uit andere diffuse bronnen worden op het conto van landbouw geschreven, net als de nutriëntenlast die meekomt met grensoverschrijdend rivierwater. Dit geven het RIVM en PBL desgevraagd zelf toe, in hun antwoord op vragen van journaliste Geesje Rotgers. De post landbouwemissies naar oppervlakte- en grondwater is een verzamelpost met heel veel oneigenlijke ballast. Het aandeel echte landbouwemissies is beperkt. Meer duidelijkheid en eerlijkheid over de stikstofbijdrage van enkel de Nederlandse landbouw aan de waterkwaliteit zou veel helpen.
Meer controle
Er is dus nogal het een en ander fout gegaan. Soms door gebruik van onzuivere data, soms door politiek onhandige besluiten en soms ook door verschil van mening tussen de Tweede Kamer en bewindslieden.
Veehouders die menen dat ze toch nog weg kunnen komen met een groot mestoverschot zijn gewaarschuwd. De afwijzing van een nieuwe derogatie gaat gepaard met een strengere controle door de NVWA en die boetes zijn niet mals.
I&R data ook voor Omgevingsdienst
Ook anderszins worden ze extra in de gaten gehouden. De diverse overheden, en mogelijk ook andere partijen, krijgen een beter inzicht in de actuele dieraantallen per bedrijf en de eventuele latente ruimte in de stallen. Dit dankzij een nieuwe overeenkomst voor gegevensuitwisseling tussen RVO en de provinciale omgevingsdiensten. Hierbij mogen de omgevingsdiensten voortaan de I&R databases inzien. Dit komt bovenop de gegevens die overheden al kunnen inzien uit bijvoorbeeld de Kringloopwijzer (KLW).
Geen meetcorrecties
Als klap op de vuurpijl blijft ook MOB rechtszaken aanspannen tegen veebedrijven die, naar haar mening, toch net iets te veel stikstof uitstoten en dit doen landen op kwetsbare natuur. Vaak wint de club zo'n zaak, omdat de rechter een heel voorspelbare rekensom naloopt en risico's voor de natuur niet kan uitsluiten. En al zijn de onzekerheden in de berekening voor stikstofdeposities nog zo groot, van een toegeeflijke opstelling of toepassing van correctiefactoren, zoals bij snelheidsmetingen op de weg, kan hier geen sprake zijn. De rechter gaat onverbiddelijk voor twee nullen achter de komma afrekenbaarheid.
Klaas van der Horst
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.
