Als het zo doorgaat stuwt brandstofprijs de inflatie

Helaas lopen de olie- en gasprijzen verder op door de voortdurende gevechtshandelingen in Iran en de dreiging van het sluiten van de Rode Zee. Op het moment van schrijven noteert een vat Brent olie $100 en een MWh gas in Europa €62. Dat is respectievelijk 64% en 119% hoger dan aan het begin van het jaar.

Daarnaast neemt de schaarste aan geraffineerde producten toe. De prijzen aan de pomp stijgen dus stevig en de dieselprijs is weer naar de benzineprijs toegekropen. Als dit zo door blijft gaan, zal dat de inflatie omhoogduwen en de bedrijvigheid dempen. Aan de andere kant, we hebben eerder gezien dat de olieprijs snel kan dalen als de gevechtshandelingen stoppen.

Wat verder opvalt, is dat de Europese gasprijs nog veel harder oploopt dan de olieprijs, terwijl de gasprijs in de VS juist daalt. Inmiddels is de Europese gasprijs circa zeven keer zo hoog als de Amerikaanse. Drie keer raden wat dat voor de Europese concurrentiepositie betekent…

Die hoge Europese gasprijs is natuurlijk ook bijzonder slecht nieuws doordat onze gasvoorraden laag zijn. Die moeten nu worden aangevuld om klaar te zijn voor de winter. Als de voorraden tegen de huidige prijzen worden aangevuld, zal dat de consument een lieve duit gaan kosten. Als er met het aanvullen van voorraden wordt gewacht in de hoop dat de prijzen gaan dalen, dan lopen we het risico op tekorten van de winter, of opnieuw scherpe prijsstijgingen.

ECB laat rente ongemoeid
De ECB heeft de officiële rente onveranderd gelaten na de verhoging in juni. Lagarde zei wel een paar interessante dingen tijdens de persconferentie. Gevraagd of de beslissing unaniem was, zei ze van wel, om daaraan toe te voegen dat diverse leden van het beleidscomité behoorlijk twijfelden. Die waren waarschijnlijk niet tegen een renteverhoging geweest.

Verder benadrukte Lagarde dat de inflatieverwachtingen voor de wat langere termijn stabiel zijn. Dat is voor de ECB belangrijk, want als die inflatieverwachtingen stijgen, zullen mensen zich daarnaar gedragen en dan neemt de kans toe dat de inflatie op langere termijn hoog blijft.

Het meest interessant vond ik de mededeling van Lagarde dat er nog geen tekenen van 'tweede-ronde-effecten' waar te nemen zijn. Bij een forse stijging van de olie- en gasprijzen verwacht je dat die stijging zich geleidelijk, als een olievlek, door de economie verspreidt. In economenjargon loopt dat proces via tweede-ronde-effecten. Maar die ziet de ECB dus nog niet terwijl ze er volgens Lagarde wel heel nauwgezet naar gekeken hebben. Lagarde meldde eveneens dat de matiging van de loonstijging gewoon doorgaat. Tot nog toe, natuurlijk. Als de energieprijzen zo hoog blijven als ze nu zijn of nog verder stijgen, zijn tweede-ronde-effecten onvermijdelijk, denk ik. En ik kan me niet voorstellen dat de ECB dan de rente in september niet opnieuw verhoogt.

Sterker vertrouwen
Een aantal vertrouwensindicatoren in Europa is in juli verbeterd. Het is de vraag of dat zo blijft als de energieprijzen zo hoog blijven of nog verder stijgen. Maar so far, so good. De voorlopige inkoopmanagersindices (PMI's) voor Duitsland, Frankrijk en de eurozone als geheel zijn in juli gestegen. De PMI voor de industrie van de eurozone steeg van 51,4 in juni naar 52,0 in juli. Die voor de dienstensector steeg van 49,4 in juni naar 51,6 in juli. De samengestelde PMI voor de eurozone kwam uit op 51,9 in juli, na 50,0 in juni. Alles boven de 50 is goed nieuws en duidt op groei.

Het vertrouwen van analisten in de economie van de eurozone, gemeten door de ZEW-index, verbeterde van 9,5 in juni naar 23,4 in juli en is daarmee boven het gemiddelde op de lange termijn gekomen.

Het consumentenvertrouwen in ons land verbeterde eveneens: van -39 in juni naar -35 in juli. Ook de consumenten bij onze zuiderburen werden positiever in juli.

Wereldhandel groeit onverwacht sterk
Terwijl ik dit document probeerde af te ronden, publiceert het CPB de 'Wereldhandelsmonitor' over mei. Volgens de berekeningen van het CPB is het volume van de wereldhandel in mei met 1,0% gegroeid ten opzichte van april. Jaar-op-jaar bedraagt de groei 5,3% en dat is toevallig ook het gemiddelde over de eerste vijf maanden dit jaar. Toen de Straat van Hormuz werd gesloten, werd een terugval van de wereldhandel verwacht. En in maart kromp het volume van de wereldhandel ook, met maar liefst 2,5% maand-op-maand. Een verdere daling werd verwacht. Maar die is tot dusver uitgebleven, de groei lijkt juist aan te trekken. Vorig jaar groeide de wereldhandel met 4,2%. Dat was een meevaller omdat een veel lager groeicijfer was verwacht vanwege de importheffingen van Trump. Na het uitbreken van de oorlog in Iran werd een vertraging van de groei van de wereldhandel verwacht, maar over de eerste vijf maanden van het jaar is de groei juist aangetrokken, ondanks een terugval in maart. Economen doen er goed aan zich af te vragen hoe dat kan.

Laagste cijfer in bijna 60 jaar
De Amerikaanse arbeidsmarkt blijft sterk. Het aantal aanvragen voor werkloosheidsuitkeringen daalde in de week tot 18 juli tot 187.000. Een week eerder was het nog 209.000. Die 187.000 was het laagste cijfer in bijna zestig jaar! Ik heb gezocht of speciale factoren het cijfer hebben beïnvloed, of zeg maar verstoord. Maar ik kan niets vinden. Dit is dus waarschijnlijk echt een indrukwekkend cijfer. Volgende week vergadert de Fed over de rente. Dat kan nog interessant worden. De arbeidsmarkt is stevig en de inflatie is in juni weliswaar teruggevallen, maar is nog altijd – en zelfs al vijf jaar achtereen – boven de doelstelling. Voeg daar de stijgende olieprijs bij en een renteverhoging komt in zicht. Het zou wat zijn. Trump schuift Warsh naar voren als Fed-baas in de hoop en misschien wel in de verwachting of met de taakstelling dat die de rente zal verlagen en dan zou de Fed in de tweede rentevergadering onder leiding van Warsh de rente verhogen.

Eerder dit jaar werden sommige importheffingen van Trump onwettig verklaard door het Hooggerechtshof. Bedrijven konden de ten onrechte betaalde heffingen terugvorderen. Dat proces is inmiddels kennelijk in volle gang, zoals uit de volgende grafiek blijkt. Je vraagt je af of de bedrijven die het geld nu terugkrijgen dat doorgeven aan hun klanten als ze de heffingen oorspronkelijk hun klanten hadden doorberekend. En je vraagt je ook af wat het met de economie doet. In feite gaat het hier om een mogelijke bestedingsimpuls. De bedragen zijn niet onaanzienlijk. Ik vind het wel een grappige grafiek.

Afsluitend
Stijgende olie- en gasprijzen zijn slecht nieuws voor de economie. Ze duwen de inflatie omhoog en de economische groei naar beneden. Toch heeft de ECB de rente deze week onveranderd gelaten. Uiteindelijk heeft een renteverhoging van de ECB natuurlijk geen invloed op de energieprijzen. Waar een renteverhoging mogelijk wel invloed op heeft, zijn de inflatieverwachtingen en hoe (en of) de hogere energieprijzen zich door de economie verspreiden. Tijdens haar persconferentie zei ECB-baas Lagarde dat de inflatieverwachtingen vooralsnog stabiel zijn en dat van zogeheten tweede-ronde-effecten nog niets blijkt. Desondanks lijkt een renteverhoging in september mij waarschijnlijk als de olie- en gasprijzen dan nog zo hoog zijn als nu of zelfs hoger.

Ondertussen gaat het met de economie voorlopig nog niet zo slecht. Diverse vertrouwensindicatoren zijn in juli verder verbeterd en de Amerikaanse arbeidsmarkt bijvoorbeeld is sterk. Of dat de komende tijd zo blijft nu de energieprijzen weer stijgen, is de vraag.

Waar het een stuk minder goed mee gaat zijn de inkomsten die de federale overheid in de VS ontvangt uit invoerheffingen. Een groot deel van die heffingen zijn eerder dit jaar onwettig verklaard en bedrijven kunnen het geld terugvorderen. Dat gebeurt en het terugbetalen is begonnen waardoor de inkomsten negatief zijn geworden. Gelukkig voor Trump hoeft hij het niet uit eigen zak te betalen.

Han de Jong

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom bij ABN Amro en nu onder andere huiseconoom bij BNR Nieuwsradio. Zijn commentaren zijn ook te vinden op Crystalcleareconomics.nl

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.