Economische groei is wel erg onevenwichtig

Het productievolume in de Nederlandse verwerkende industrie lag in juli maar liefst 9% hoger dan een jaar eerder. Dat is reusachtig en het geeft een goed gevoel.

Ik heb al eerder geschreven over hoe onevenwichtig die groei verdeeld is over de verschillende sectoren, zie Dank u, Veldhoven, Almere, Duiven en Nijmegen en Zorgwekkend dat onze economische groei zo afhankelijk is van ASML. Het wordt alleen maar onevenwichtiger.

De machinebouw trekt de kar. Volgens de laatste CBS-cijfers lag het productievolume in die sector in juli 35,8% hoger dan een jaar eerder. Een maand eerder was dat nog 26%. Overigens moeten we voorzichtig zijn met deze cijfers want het CBS past ze regelmatig aan en soms fors. Maar het algehele beeld dat de cijfers schetsen is ongetwijfeld juist.

Het CBS presenteert bij de toelichting van de maandelijkse cijfers altijd een overzicht van de acht grootste sectoren. In juni produceerde alleen de machinebouw meer dan een jaar eerder. In juli zijn daar Voedingsmiddelen en Metaalproducten bij gekomen met bescheiden plusjes. In de tabel hieronder heb ik voor juni de cijfers opgenomen zoals het CBS die vorige maand publiceerde.

Onze industriële structuur onderscheidt zich van andere Europese landen door het grote belang van onze 'chippers'. In de volgende tabel staan de groeicijfers van de productie in de verwerkende industrie van Nederland en de landen om ons heen.

Vorige maand had ik al eens op de achterkant van een sigarendoos berekend dat maar liefst een derde van de economische groei in ons land op dit moment van onze 'chippers' komt en het grootste deel daarvan komt ongetwijfeld op het conto van ASML.

Het CBS heeft een paar weken geleden omzetcijfers van de Nederlandse chip-industrie gepubliceerd. Bedrijven rapporteren uiteraard hun eigen omzetcijfers. Als je ervan uitgaat dat de CBS-cijfers zijn gebaseerd op wat bedrijven zelf publiceren dan blijkt ASML goed te zijn voor zo'n 70% van de omzet in die sector.

Dat is natuurlijk allemaal te danken aan de wereldwijde tsunami van investeringen in kunstmatige intelligentie (AI). Om die tsunami te volgen, duik ik geregeld in de cijfers van de landen waar de meeste halfgeleiders worden gemaakt, Taiwan en Korea.

Deze week rapporteerde Taiwan exportcijfers over augustus. De export van dat land wordt gedomineerd door elektronica en in het bijzonder halfgeleiders. Ik krijg tranen in mijn ogen van de volgende grafiek, omdat die op pijnlijke wijze duidelijk maakt hoezeer Europa achterloopt.

Overigens suggereert de grafiek dat China ook ver achterloopt bij de VS. Maar het omgekeerde beeld spreekt uit de cijfers van Korea. China koopt kennelijk veel meer halfgeleiders uit Korea dan uit Taiwan.

Deze cijfers zijn uiteraard in nominale termen. De groei die je eruit kunt berekenen is dus niet alleen maar volumegroei. Er zit ook een prijscomponent in en door het mondiale tekort aan halfgeleiders stijgen de prijzen momenteel hard. Daarom dacht ik dat het misschien interessant is om naar de groeicijfers te kijken. Zie de volgende grafiek.

Wat blijkt? Momenteel groeit de export van Taiwan naar de EU harder dan die naar de VS. Mij wordt wel eens verweten dat ik te negatief ben over de EU. Misschien nuanceert de onderstaande grafiek dat beeld een beetje in het voordeel van Europa. Feit blijft wel dat we voorlopig ver achterlopen, maar heel misschien zijn we aan een inhaalproces(je) bezig.

ECB verhoogt de rente en Lagarde klinkt 'havikachtig'
Zoals verwacht verhoogde de ECB haar officiële rentetarieven donderdag. De toon van Lagarde was behoorlijk havikachtig en marktpartijen rekenen op verdere verhogingen. In een vergadering werd mij gevraagd of ik dacht dat de ECB al te laat is ('behind the curve', in economenjargon).

Als de ECB dat is, dan toch zeker veel minder dan in 2022. Toen werd de eerste renteverhoging doorgevoerd toen de inflatie 8,9% bedroeg en de kerninflatie 4,1%. Nu is dat respectievelijk 3,3% en 2,4%. Bovendien startte het proces van renteverhoging destijds van een niveau van -0,5% voor het ECB-depositotarief. Nu is de ECB begonnen vanaf 2,0%. Met de verhoging van gisteren komt het tarief op 2,5%.

'Eating humble pie'
In het recente verleden heb ik mij optimistisch uitgedrukt over de inflatievooruitzichten en geconcludeerd dat het met renteverhogingen wel mee zou vallen. Zie bijvoorbeeld Daar ga je, Christine. Ik moet nu 'humble pie' eten. Economen die miskleunen hebben er behoefte aan uit te leggen waarom ze er zo naast hebben gezeten. Niets menselijks is mij vreemd.

Dus hier komt mijn verklaring. Op 6 juli, toen ik mij optimistisch uitte over de inflatievooruitzichten daalden de olie- en gasprijzen en ik vermoedde niet dat die trend zou keren. Brent-olie noteerde USD 72 per vat. Nu is dat USD 104, een stijging van 44%. De Europese gasprijs is nog veel harder gestegen, van EUR 44 MWh naar EUR 80. Dat is een stijging van bijna 82%. Als die prijsstijgingen doorzetten, loopt de inflatie verder op.

Beleidsmakers zijn vaak bezig met het bezweren van de vorige crisis. Dat kan nu ook het geval zijn. Het is duidelijk dat de ECB nu veel sneller reageert dan in 2022. De vraag is wel of de inflatiedreiging net zo ernstig is als toen. Op die vraag ga ik een weekje studeren en dan kom ik er volgende week op terug.

De stijging van de olie- en gasprijs wordt veroorzaakt door de oorlog in Iran. In mijn optiek is de VS van tactiek veranderd. Aanvankelijk hoopten de Amerikanen de Iraniërs met militair geweld en het doden van de leiders op de knieën te krijgen. Dat gaat zeker niet lukken als je niet bereid bent grondtroepen in te zetten en dat zijn ze niet.

Nu proberen de Amerikanen de Iraanse economie te 'verstikken'. Dat doen ze door de olie-export van Iran zo veel mogelijk te verhinderen waardoor de exportinkomsten van Iran opdrogen. Ook proberen de Amerikanen de import van Iran te verhinderen. Daarmee lijken ze enig succes te hebben, getuige de volgende grafiek. De Chinese export naar Iran is sterk teruggevallen, al neemt die de laatste maanden weer wat toe.

Over de Iraanse economie worden geen betrouwbare cijfers gerapporteerd. Wel lijkt de Iraanse munt in een vrije val te zijn geraakt en rapporteren de Iraniërs zelf een behoorlijke stijging van de inflatie. Het kan niet anders dan dat de Amerikaanse aanpak de Iraanse economie danig ontwricht. De duimschroeven worden verder aangedraaid.

Natuurlijk probeert Iran de druk te verlichten door handelsstromen te verleggen. Dat zien de Amerikanen ook en die proberen druk op andere landen uit te oefenen om geen handel meer te drijven met Iran. De vier belangrijkste handelspartners van Iran zijn de Verenigde Arabische Emiraten, Irak, China en Turkije.

Irak biedt voor Iran weinig mogelijkheden. De Emiraten hebben verklaard geen handel meer te drijven met Iran en de Amerikanen proberen de handel tussen China en Iran te blokkeren. Blijft over Turkije. Het op 24 augustus aangekondigde initiatief 'Operation Economic Outcast' is in mijn perceptie vooral gericht op Turkije om dat land te bewegen de handel met Iran te staken.

Of de Amerikaanse initiatieven voldoende zullen zijn om het Iraanse bewind via economische middelen op de knieën te krijgen, valt te bezien. Mocht dat lukken, dan zal de olieprijs daarna heel fors dalen en de inflatie-angst als sneeuw voor de zon verdwijnen. We zullen zien.

Afsluitend
De Nederlandse industrie groeit tegen de klippen op. Maar de samenstelling is heel onevenwichtig. De machinebouw, of eigenlijk de 'chippers', of eigenlijk ASML trekt de kar. Verder is het niet zo heel veel soeps.

De ECB heeft de rente verhoogd. Als de energieprijzen blijven stijgen, blijft de inflatie stijgen en blijft de ECB de rente verhogen.

Dit scenario zal omdraaien als de Amerikanen succesvol zijn in hun poging te Iraanse economie te 'verstikken' en het Iraanse regime op de knieën te krijgen. Of dat lukt…

Han de Jong

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom bij ABN Amro en nu onder andere huiseconoom bij BNR Nieuwsradio. Zijn commentaren zijn ook te vinden op Crystalcleareconomics.nl

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.