Het gaat best wel goed - vervolg

Vorige week stond boven mijn wekelijkse opinie de titel 'Het gaat best wel goed'. De cijfers die deze week zijn uitgekomen bevestigen dat beeld, dus ik heb die titel maar aangehouden, zij het met de toevoeging 'vervolg'. Ter verduidelijking, niet alles gaat geweldig, maar er is duidelijk sprake van enige conjuncturele verbetering. Die is breed zichtbaar, dat wil zeggen in veel economieën.

Het volume van de Duitse fabrieksorders namen in juni met 3,1% toe ten opzichte van mei en lagen daarmee 6,8% hoger dan een jaar eerder. Dit soort cijfers zijn volatiel, maar de onderstaande grafiek maakt duidelijk dat we in een opgaande lijn zitten die consistent is met wat elders in de mondiale economie kan worden waargenomen. Vooral binnenlandse orders namen fors toe. Mogelijk is dat te danken aan het expansieve begrotingsbeleid van de regering Merz, zoals meer uitgaven aan defensie en infrastructuur.

Ik mocht er op radiostation BNR iets over zeggen. De presentator van het programma legde mij voor dat dit toch wel het beste bewijs is dat je met een wat ruimer begrotingsbeleid een hoop economische groei kunt bereiken. Dat de Duitsers jarenlang hun infrastructuur hebben verwaarloosd, staat wat mij betreft buitenkijf, maar om dan direct te concluderen dat de begrotingsdiscipline overboord moet worden gezet, gaat mij te ver.

Kijk naar de landen in Europa met grote overheidstekorten en -schulden, zijn dat de sterkste groeiers en meest dynamische economieën? Ik dacht het niet. Zeker als de rente in de toekomst verder op zou lopen, wordt een grote overheidsschuld een molensteen om de nek van de economie vanwege toenemende (in sommige landen zelfs exploderende) rentebetalingen op de overheidsbegroting.

Het Duitse begrotingstekort beliep vorig jaar 2,7% BBP en dreigt dit jaar uit te komen rond 3,5%-4,0%. Het is makkelijk om op korte termijn de economische groei aan te zwengelen. Een overheid moet dan gewoon het begrotingstekort laten oplopen. Of je daarmee ook het groeivermogen van de economie op de langere termijn vergroot is twijfelachtig.

Daarvoor is het nodig de structurele problemen van het eigen economische verdienvermogen op te lossen. Dat doe je niet door een poosje lukraak meer geld uit te geven. Uiteraard sta ik wel achter verhoogde investeringen in infrastructuur.

Met het begrotingsbeleid overschrijdt Duitsland de binnen de Eurozone afgesproken norm van een maximaal tekort van 3% BBP. De Europese Commissie houdt toezicht op het begrotingsbeleid van de lidstaten. Als dat niet in de haak is, start de Commissie een zogeheten 'excessive deficit procedure' tegen een land.

Er staan momenteel acht eurolanden op dat lijstje, waaronder Frankrijk, Italië en Spanje. Als Duitsland aan dat lijstje wordt toegevoegd, staan de vier grootste eurolanden, goed voor zo'n 75% van de economie van de eurozone, op dat lijstje. Ik wil niet negatief doen, maar dat is toch wel schokkend en je vraagt je af of dat niet het failliet markeert van de aan de euro ten grondslag liggende afspraken, al zegt een goede vriend van mij dat het voor hem al lang geen vraag meer is.

De Commissie heeft een arsenaal aan sancties die kunnen worden opgelegd. Die variëren van strengere eisen ten aanzien van rapportages tot boetes en het opschorten van uitkeringen uit Europese fondsen. Financiële sancties zijn echter nog nooit opgelegd. Per saldo is de druk op landen om zich aan de afspraken te houden niet bijster groot.

Een en ander zal de druk op Eelco Heinen, onze minister van Financiën, alleen maar vergroten om ook een overschrijding van de begrotingsregels in Nederland toe te staan. Ik hoop dat hij die druk zal weerstaan. Zo beginnen we, met Heinen voorop (en mij in zijn kielzog), steeds meer te lijken op het dorpje van Asterix en Obelix dat eenzaam maar moedig standhoudt tegen de Romeinse bezetter.

Nederlandse consument profiteert van koopkrachtverbetering
Het Nederlandse consumentenvertrouwen is weliswaar laag, maar de groei van de consumptieve bestedingen trekt toch wel wat aan. De volgende grafiek laat zien dat de groei van het volume van de consumptie door huishoudens de laatste maanden rond de 2% jaar-op-jaar beweegt. Dat vormt een stevige basis onder een gematigde groei van onze economie, gedragen door een redelijke ontwikkeling van de koopkracht de laatste jaren.

Ook de Amerikaanse conjunctuur trekt verder aan. Deze week laat ik twee plaatjes zien over de arbeidsmarkt. In de VS wordt het aantal nieuwe aanvragen voor werkloosheidsuitkeringen wekelijks gerapporteerd, de zogeheten 'initial jobless claims'.

Uiteraard schommelen die cijfers nogal. Daarom heb ik in de volgende grafiek het gemiddelde over vierweekse periodes afgebeeld. Dat cijfer is onder de 200.000 terecht gekomen. Dat is uitzonderlijk. Het gebeurde ook kortstondig in 2022 toen de arbeidsmarkt zich herstelde van de pandemie. Afgezien daarvan moeten we terug tot eind jaren zestig om zo'n laag aantal aanvragen voor werkloosheidsuitkeringen te vinden. En toen waren de beroepsbevolking en de totale werkgelegenheid veel kleiner dan nu.

Dat maakt de huidige cijfers nog meer bijzonder. Het zegt iets over de kracht van de arbeidsmarkt, maar het kan ook iets zeggen over de dynamiek van de arbeidsmarkt. De Amerikaanse arbeidsmarkt is heel wat dynamischer dan de onze. Dat wil zeggen dat het risico om je baan te verliezen veel groter is dan bij ons, maar het is in de VS traditioneel ook veel makkelijker om weer snel een baan te vinden.

In de literatuur wordt dat verschil vaak toegeschreven aan de bij ons veel hogere bescherming van werknemers. Doordat het bij ons veel moeilijker en kostbaarder is om mensen te ontslaan, gebeurt dat minder, maar daarom zijn werkgevers ook minder snel bereid mensen aan te nemen.

Het kan zijn dat de historisch lage aantallen aanvragen voor werkloosheidsuitkeringen die momenteel in de VS worden geregistreerd, worden veroorzaakt doordat werkgevers zich realiseren dat ze moeilijk aan nieuwe mensen kunnen komen wanneer ze die nodig hebben. Wordt vervolgd.

Het volgende plaatje laat het aantal vacatures in de VS zien. Het betreft maandcijfers. Dat aantal daalde weliswaar van 7,5 miljoen in mei naar 7,4 miljoen in juni, maar het plaatje laat duidelijk zien dat het aantal vacatures in de laatst drie maanden hoger lag dan de voorgaande anderhalf jaar.

Ik heb de laatste tijd regelmatig geschreven over het opmerkelijke aantrekken van de groei van de wereldhandel. Vandaag publiceerden de Chinese statistici cijfers over de export en de import van hun land in juli. De groei van de waarde van de handelsstromen blijft sterk, al zwakt die wel iets af. In juli lag de Chinese exportwaarde 23,9% hoger dan in juli 2025. In juni was dat nog 27,0%. De importwaarde lag in juli 27,5% hoger dan een jaar eerder, tegen 36,0% in juni.

Wat mij opvalt aan de onderstaande grafiek is dat de importwaarde vanaf maart consistent harder groeit dan de exportwaarde. In de veertien maanden daarvoor, was dat slechts een keer eerder voorgekomen. Wellicht heeft dat te maken met het feit dat de prijzen van de zaken die China importeert, vooral veel energie, harder zijn gestegen dan de exportprijzen.

Trump, Warsh, Lagarde en de onafhankelijkheid van de centrale bank
De Wall Street Journal rapporteerde deze week dat president Trump sinds het aantreden van Kevin Warsh als Fed-voorzitter regelmatig met hem belt. Dat is niet verboden, maar wel een beetje verdacht of op z'n minst opvallend. Immers, Trump eiste van Jay Powell tevergeefs renteverlagingen en heeft vervolgens Warsh voor de rol genomineerd.

De vraag is nu of Trump Warsh onder druk zet om de rente te verlagen. Dat zou een flagrante inbreuk zijn op de onafhankelijkheid van de Fed. Voor de benoeming van Warsh maakte Trump zich sowieso schuldig aan pogingen daartoe.

Volgens het verhaal in de Wall Street Journal zou Trump Warsh echter vooral om zijn mening vragen over diverse onderwerpen. Ook over deze kwestie mocht ik iets zeggen op BNR. Ik zei dat ik een groot voorstander ben van onafhankelijke centrale banken. Dus inmenging van politici is in mijn optiek problematisch.

Maar dat Trump 'zijn man' bij de Fed af en toe belt, kan ik mij wel voorstellen, dus dat hoeft niet per definitie verwerpelijk te zijn. In het verleden waren zulke gesprekken misschien ongebruikelijk, maar we weten dat Trump zich van het bestaande protocol niet altijd veel aantrekt.

In het gesprek op de radio trok ik toen de vergelijking met onze situatie. Dat verbaasde de presentator. Ik meldde dat de president van DNB regelmatig luncht met de minister van Financiën. Ik deed er nog een schepje bovenop. Terwijl we ons kennelijk zorgen maken over Trump die de voorzitter van de Fed zou proberen te beïnvloeden, moeten we erkennen dat Kevin Warsh tenminste een econoom is.

Wij hebben een jurist als president van de ECB, die – erger nog – eigenlijk zelf een politica is. Dat ging de presentator wat te ver en die wierp tegen dat dat nog niet betekent dat de ECB haar oor laat hangen naar de politiek. Ik ging daartegenin door te melden dat de ECB zich onder Lagarde met allerlei zaken is gaan bezighouden die weinig te maken hebben met de kerntaak van een centrale bank.

Dat verbaasde de presentator en die wilde weten welke dan. Onderwerpen als duurzaamheid, diversiteit, inclusie en klimaatbeleid, bijvoorbeeld, antwoordde ik. Dat vond de presentator toch van een heel andere orde dan het rentebeleid.

Afsluitend
De internationale conjunctuur trekt aan. Dat is tegen de verwachting in, maar uiteraard welkom. Ten dele wordt dat waarschijnlijk veroorzaakt door expansief begrotingsbeleid. Daar heb ik gemengde gevoelens over. Zoals ik al vaak heb geschreven speelt de AI-revolutie ook een belangrijke rol als aanjager van de mondiale economische bedrijvigheid.

De Duitse industrie heeft in juni opnieuw meer orders geboekt. De Nederlandse consument voert het volume van de bestedingen geleidelijk op en de arbeidsmarkt in de VS trekt aan, terwijl de groei van de buitenlandse handel van China iets is afgezwakt. Maar die blijft nog wel hoog.

Han de Jong

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom bij ABN Amro en nu onder andere huiseconoom bij BNR Nieuwsradio. Zijn commentaren zijn ook te vinden op Crystalcleareconomics.nl

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.