Verstikkingstactiek van VS houdt energieprijzen hoog

De Chinese overproductie neemt toe, terwijl de conjunctuur aantrekt en de export naar Iran opkrabbelt. Tegelijkertijd zorgen hogere energieprijzen voor fors hogere prijzen aan de pomp en verhoogt de Fed de rente, waarbij voorzitter Kevin Warsh zijn stempel drukt op de communicatie. Oftewel, we zijn er allemaal nog niet klaar mee.

De onevenwichtigheid in de Chinese economie duurt voort. Die onevenwichtigheid bestaat eruit dat de binnenlandse vraag - en dan vooral de particuliere consumptie - nauwelijks groeit. Maar de industriële productie wel. De particuliere consumptie staat onder druk doordat de vastgoedcrisis onverminderd voortduurt, waardoor huishoudens met toenemende vermogensverliezen worden geconfronteerd.

Productie die niet in China wordt verbruikt, gaat naar het buitenland. Natuurlijk kunnen wij de Chinese producten hartelijk verwelkomen, omdat ze tegenwoordig vaak een gunstigere prijs-kwaliteitverhouding hebben dan wat in ons soort landen wordt geproduceerd. Dat zet neerwaartse druk op onze inflatie en verhoogt in principe onze levensstandaard op korte termijn. Tegelijkertijd schaadt het bij ons de industriële bedrijvigheid, waardoor in mijn optiek onze levensstandaard op langere termijn in gevaar komt.

Chinese industriële productie groeit
Het valt niet mee om dat goed te meten. Een ietwat simplistische benadering is om de ontwikkeling van de detailhandelsomzetten te vergelijken met de groei van de industriële productie. Toegegeven, dat is bepaald geen exacte maatstaf.

Al is het alleen maar omdat investeringsgoederen ook in de industriële productie zitten en de particuliere consumptie breder is dan alleen detailhandelsomzetten. Maar het schetst wel het probleem. Vanaf begin 2024 is de Chinese industriële productie meer dan 10% meer gegroeid dan de detailhandelsomzetten. De onderstaande grafiek laat zien dat het gat eerder groter dan kleiner wordt.

Stijging Europese gasprijs navrant
Ondertussen blijven de energieprijzen door de ontwikkelingen in het Midden-Oosten stijgen. Vooral de stijging van de Europese gasprijs is navrant. Ik heb er al vaak op gewezen hoezeer de gasprijzen in Europa en de VS uit elkaar lopen. Dat wordt alleen maar erger. Sinds het begin van het jaar is de gasprijs in de VS met circa 22% gedaald. Die bij ons is met 175% gestegen en we begonnen het jaar al met een veel hogere prijs in absolute zin dan de VS.

De olieprijs ligt nu iets onder het niveau dat we in april en mei zagen. Toch zijn de benzine- en dieselprijzen aan de pomp een stuk hoger dan toen. Dat komt door de gestegen raffinagekosten, hogere vervoerskosten en de krapte op de markt voor diesel. Gisteren moest ik vanuit Amstelveen op en neer naar Hoogeveen. Dat gaf me de gelegenheid de prijzen langs de snelweg te bezien.

De prijzen zijn hoog, maar de verschillen zijn voor mijn gevoel groter dan normaal. Ik zag prijzen van €2,90 voor een liter diesel, maar ook ergens een prijs van iets onder €2,50. Ook binnen de bebouwde kom lijken me de prijsverschillen toegenomen. Zouden sommige pomphouders de onzekerheid gebruiken om hun prijzen wat extra te verhogen? In de twee onderstaande grafieken heb ik de cijfers van het CBS opgenomen die wekelijks worden geüpdatet onder de naam 'Pompprijzen motorbrandstoffen, dagprijzen'.

Amerikanen roken Iraanse economie uit
Zoals gezegd hebben de stijgende energieprijzen alles te maken met de ontwikkelingen in het Midden-Oosten. In het recente verleden heb ik geschreven over hoe de Amerikanen bezig zijn om de Iraanse economie 'uit te roken'. De Iraanse export van olie ligt ongeveer stil wat het land berooft van essentiële exportinkomsten. Tegelijkertijd proberen de Amerikanen de import van Iran te verhinderen.

De druk op de Iraanse economie neemt ongetwijfeld dagelijks toe, maar of deze strategie succesvol is en een spoedig einde aan de oorlog aanbreekt, is zeer ongewis. Als dat lukt, dan zal de olieprijs fors dalen, de inflatie dalen, de kapitaalmarktrente dalen en de aandelenmarkt zal een forse impuls krijgen.

Spoedige ontspanning energiemarkten niet in zicht
In gesprekken met relaties heb ik dit scenario de laatste dagen ter sprake gebracht. Geen van de relaties die ik sprak, vind dat een geloofwaardig scenario voor de korte termijn. In mijn optiek hebben de Amerikanen weinig andere opties dan volharden in de 'verstikkingstactiek'. Een spoedige ontspanning van de energiemarkten lijkt zo niet in zicht.

Er zijn nauwelijks betrouwbare cijfers over de Iraanse economie. Wel rapporteren de Chinezen over hun export naar Iran. Waarschijnlijk doordat de Amerikanen die stroom goederen naar Iran proberen te verhinderen is de Chinese export naar het land een paar maanden geleden fors teruggevallen. Dat laat de onderstaande grafiek zien. Maar de grafiek laat ook zien dat de Chinese export naar Iran weer wat opkrabbelt.

Conjunctuur loopt op tegen verwachting in
De mondiale conjunctuur is in de loop van dit jaar - tegen de verwachting in - aangetrokken. Zelfs in Duitsland is dat het geval. De eerste indicatoren over september suggereren dat die trend vooralsnog intact blijft.

De ZEW-index, die het vertrouwen onder analisten meet, is traditioneel een van de vroegste conjunctuurindicatoren elke maand. De index die de verwachtingen voor Duitsland meet verbeterde van 34,2 in augustus naar 34,7 in september. De index die de beoordeling van de huidige situatie meet, steeg van -61,1 in augustus naar -47,1 in september.

Ook de Amerikaanse conjunctuur trekt wat aan. Zie bijvoorbeeld de onderstaande grafiek met de detailhandelsomzetten. De arbeidsmarkt blijft vrij sterk. In de week van 12 september werden slechts 196.000 aanvragen ingediend voor een werkloosheidsuitkering. Aantallen van minder dan 200.000 zijn vrij uitzonderlijk.

Het was geen verrassing dat de Fed de officiële rente verhoogde deze week. De beslissing was unaniem. Trump was ontevreden, maar lanceerde (nog) geen persoonlijke aanval op Kevin Warsh, de nieuwe Fed-voorzitter. Warsh motiveerde de renteverhoging door erop te wijzen dat de conjunctuur sterker wordt, de inflatie al ruim vijf jaar boven de doelstelling ligt en door de gestegen olieprijs weinig zicht is op een spoedige daling van de inflatie.

Een journalist wees Warsh er tijdens de persconferentie op dat je met renteverhogingen de Straat van Hormuz niet open krijgt. Dat kon Warsh niet ontkennen, maar hij wees erop dat de hogere rente ten doel heeft te voorkomen dat de hogere energieprijzen zich vertalen in een breed inflatieproces. Het zit er dik in dat de Fed de rente de komende maanden verder verhoogt. Al verwacht ik geen renteverhoging bij de volgende beleidsvergadering eind oktober, omdat dat vlak voor de tussentijdse verkiezingen is.

Overigens drukt Warsh duidelijk zijn stempel op de communicatie van de Fed en op de persconferenties. Hij vindt dat de Fed veel te veel communiceert en probeert dat terug te dringen. De persverklaring na de rentevergadering is stevig ingekort en de persconferentie duurde precies een half uur. Onder zijn voorganger duurden persconferenties ruim drie kwartier. Journalisten kregen ook geen mogelijkheid vervolgvragen te stellen en de antwoorden van Warsh waren kort en weinigzeggend.

Ik kijk al jaren naar die persconferenties en het is duidelijk dat de meeste journalisten – ik schat dat er zo'n 40 tot 50 aanwezig zijn – altijd op dezelfde plaats zitten. Dit keer niet. Ik had te doen met de journalist van de Wall Street Journal. Die zat altijd vooraan, maar nu achteraan. Hij mocht wel een vraag stellen, maar zijn lichaamstaal suggereerde dat hij niet blij was. Stel je voor, een journalist van de Wall Street Journal achteraan…

Afsluitend
De overproductie in China blijft toenemen. Daar zijn we nog niet klaar mee. De energieprijzen blijven ook toenemen. Daar zijn we evenmin al snel klaar mee. De Fed heeft de rente verhoogd. Daar zijn ze nog niet mee klaar.

Han de Jong

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom bij ABN Amro en nu onder andere huiseconoom bij BNR Nieuwsradio. Zijn commentaren zijn ook te vinden op Crystalcleareconomics.nl

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.