Economische groei ondanks oorlog en energieprijzen

Onze economie is in het tweede kwartaal met 0,6% gegroeid ten opzichte van het eerste kwartaal en 1,6% ten opzichte van het tweede kwartaal vorig jaar. Eerder had het CBS de groei in het tweede kwartaal berekend op 0,4% kwartaal-op-kwartaal.

De opwaartse herziening was volgens het CBS vooral te danken aan de export van diensten en de particuliere consumptie, die beide sneller groeiden dan eerder gedacht. Het is fijn dat onze economie momenteel redelijk snel groeit want dat voorkomt normaal gesproken tegenvallers op de overheidsbegroting en die kunnen we er nu effe niet bij hebben…

Met deze groeicijfers koersen we heel aardig af op de 1,4% groei die het CPB onlangs voorspelde voor dit jaar. Het heeft er alle schijn van dat het groeimomentum eerder toeneemt dan afzwakt, dus misschien komen we nog wel boven de raming van het CPB uit, maar meer dan een fractie zal dat niet zijn. Met een beetje geluk nemen we dan een stukje groei mee naar 2027 en dan kunnen we misschien de CPB-groeiraming van 1,2% overtreffen.

Het bbp kan op drie manieren worden berekend: via de bestedingen, via de inkomens en via de productiekant van de economie. Als het CBS meldt dat de export en de consumptie sterker waren dan eerder gedacht, betreft dat de bestedingen. In het nieuwsbericht van het CBS wordt niets gemeld over de productiekant. Dat komt nog wel. De laatste weken heb ik diverse keren geschreven over de verbazingwekkende groei van de productie van de verwerkende industrie en dan vooral de machinebouw. We zullen zien of de cijfers bevestigen dat die sector een grote groeibijdrage levert. Soms is er geen touw aan statistieken vast te knopen. We weten, dat heeft Frank Heemskerk (een oud-collega van mij en nu hoofd Global Public Affairs bij ASML) eerder deze week gezegd, dat de machines van ASML niet in Nederland worden verkocht. Dus die worden allemaal geëxporteerd. Toch is de groei van de goederenexport heel matig volgens recente CBS-cijfers. Ik zou verwachten dat je de machines van ASML, die je zo duidelijk ziet in de productiestatistieken ook in de exportstatistieken tegenkomt. Dat valt nogal tegen. Ik zal eens navraag doen bij het CBS.

Van ASML naar Taiwan is maar een kleine stap. Het Taiwanese TMSC is immers een grote klant van de Veldhovenaren en speelt een belangrijke rol in de economie van dat land. In augustus boekte Taiwan, in Amerikaanse dollars gemeten, 71,4% meer exportorders dan een jaar eerder. De orders uit de VS stegen met 88,9%, die uit Europa met 58,2% en uit China (inclusief Hongkong) ontving Taiwan 47,7% meer orders. Hierbij moet worden opgemerkt dat het hier om nominale bedragen gaat. Doordat de prijzen van halfgeleiders momenteel snel stijgen, is de toename van de volumes significant lager. Toch groeide het volume van de industriële productie in Taiwan in augustus met 23,5% jaar-op-jaar.

De cijfers over de Taiwanese exportorders behoeven nog twee kanttekeningen. De groei van de orders uit Europa lijkt zeer respectabel en dat is ook zo. Maar we moeten ons dus wel realiseren dat het volumecijfer ongetwijfeld veel lager is. Belangrijker echter is om op te merken dat de Amerikaanse orders voor Taiwanese producten in absolute zin vier keer zo hoog zijn als die uit Europa.

Verder valt de groei van de orders uit China misschien wat tegen, maar daarbij zij opgemerkt dat China veel meer halfgeleiders uit Korea koopt dan uit Taiwan. Voor mij bevestigen de cijfers vooral hoezeer Europa achterloopt. Ik refereer nog maar een keer aan Frank Heemskerk van ASML, die in een toespraak in Amsterdam zei dat ASML dit jaar precies nul procent van de omzet in Europa realiseert. Ik geloof dat hij sprak over een koude douche. Van een koude douche word je goed wakker. Ik krijg niet de indruk dat de sense of urgency in Europa al helemaal is doorgedrongen. Laat die koude kraan dan voorlopig nog maar open staan. Heel misschien wordt er toch nog iemand die ertoe doet een keer wakker.

Daar moet ik wel direct aan toevoegen dat er in Europa kennelijk weinig wordt geïnvesteerd in productie van halfgeleiders, maar dat wil natuurlijk niet zeggen dat bedrijven niet volop bezig zijn met het toepassen van kunstmatige intelligentie. Van de tegenwoordig zo begeerde strategische autonomie op dit gebied komt vooralsnog evenwel geen bal terecht.

Conjuncturele versnelling
Onze structurele kwetsbaarheid wordt vooralsnog verhuld door de conjuncturele versnelling die zich dit jaar tegen alle verwachtingen wereldwijd voltrekt en waarin Europa participeert. Het vertrouwen van inkoopmanagers is in september verder toegenomen. Vooral in de dienstensector verbeterde het sentiment. De vertrouwensindex van inkoopmanagers in de dienstensector in de eurozone verbeterde van 51,6 in augustus naar 53,0 in september. De index in de industrie bleef op 52,7. De onderstaande grafiek laat de gecombineerde index (industrie plus diensten) zien voor de eurozone en de VS. In de VS bereikte de gecombineerde index zelf het niveau van 58,4, wat uitzonderlijk hoog is. Het was het hoogste cijfer sinds 2021, maar toen was het cijfer vertekend omdat de economie zich toen herstelde van de lockdowns van 2020.

Op het eerste gezicht geven deze cijfers aanleiding te denken dat we bijna euforisch zouden mogen zijn over de stand van de economie. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat andere economische variabelen dat niet helemaal bevestigen. Maar dat het alleszins redelijk gaat en dat het momentum van de conjunctuur, zowel in de VS als bij ons, aan kracht wint, is wel duidelijk.

In Europa wordt vaak naar de Duitse Ifo-index gekeken om het ondernemersvertrouwen in Duitsland te beoordelen. Ook daar goed nieuws. Die index steeg in september voor de vijfde maand op rij: van 88,8 in augustus tot 89,9. De sub-index die de verwachtingen meet steeg harder dan de index die de beoordeling van de huidige situatie weergeeft. Economen hechten meer waarde aan die verwachtingen dan aan de huidige situatie. Prima dus.

Er zijn helaas ook ontwikkelingen die minder positief zijn. De kapitaalmarktrente loopt op. Op het moment van schrijven is het effectieve rendement op tienjarige Amerikaanse staatsleningen 5,17%. Op vergelijkbare Nederlandse staatsleningen is het 3,67%. Aan het begin van het jaar waren deze percentages respectievelijk 4,13% in de VS en 3,0% bij ons. De stijgende kapitaalmarktrente duwt de hypotheekrente omhoog. Dat zet de huizenmarkt onder druk. In de onderstaande grafiek zijn, voor de VS, de hypotheekrente en het aantal aanvragen voor hypothecaire leningen voor de aankoop van woningen weergegeven. De aanvragen voor leningen zijn in de VS buitengewoon rentegevoelig.

Voor Fed-voorzitter Kevin Warsh kan die zwakte van de hypotheekaanvragen reden zijn om een beetje de rem te zetten op het proces van renteverhogingen, al is de invloed van het Fed-beleid op de kapitaalmarktrente beperkt.

Afsluitend
Onze economie groeit in een gestaag tempo. Daarin zijn we niet uniek. Het groeimomentum wint mondiaal aan kracht ondanks de oorlog in Iran en de hoge energieprijzen.

Taiwanese cijfers van deze week bevestigen dat de explosie van investeringen in kunstmatige intelligentie voortduurt. Dat Europa daarin behoorlijk achterloopt is bekend en in mijn optiek zorgwekkend, al laat het onverlet dat AI ook in Europa uiteraard wordt toegepast. Een en ander voorkomt trouwens niet dat ook Europa meedoet in de conjuncturele versnelling. Dat laatste is uiteraard prima, maar het verhult onze structurele zwakte en kwetsbaarheid.

De kapitaalmarktrente stijgt verder en zet de huizenmarkt onder toenemende druk.

Han de Jong

Han de Jong is voormalig hoofdeconoom bij ABN Amro en nu onder andere huiseconoom bij BNR Nieuwsradio. Zijn commentaren zijn ook te vinden op Crystalcleareconomics.nl

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.