Artem Grebenyuk / Shutterstock.com

Opinie Krijn J. Poppe

Groot in Oekraïne een voorbode voor Nederland?

7 April 2022 - 9 reacties

De oorlog in Oekraïne bracht ook de boeren in beeld. Sommigen bij het wegslepen van tanks, en Kees Huizinga in actualiteitenrubrieken om te pleiten voor de Oekraïense zaak en de gevolgen voor de voedselvoorziening in het Midden-Oosten te belichten – nog een crisis in de maak. Huizinga beboert er meer dan 15.000 hectare en heeft honderden personeelsleden: een landbouwbedrijf met een karakter zoals we dat in West-Europa niet kennen. Ik stel me een bedrijf voor met eigen administratie en boekhouder, met een werkplaats die niet onderdoet voor die van een mechanisatiebedrijf. Minder specialisatie dus dan hier.

Waarom doet een boer eigenlijk bepaalde activiteiten in eigen beheer en koopt andere in via de markt? Daar kun je tal van redenen voor bedenken en dus discussiëren economen daarover. Ik herlas 'The Nature of the Farm' van Douglas W. Allen en Dean Luck uit 2002, die zich buigen over contracten, risico en organisatievorm in de Amerikaanse landbouw. De titel van hun boek is ontleend aan een artikel van de student Ronald Coase uit 1937, 'The Nature of the Firm', waarvoor hij 54 jaar later de Nobelprijs kreeg. Hij stelde dezelfde vraag: als de markt zo zaligmakend is, waarom besteedt een ondernemer dan niet alles uit aan zzp'ers in plaats van personeel te nemen? Zijn antwoord: de markt is efficiënt, maar soms zijn er zoveel transactiekosten in het uitbesteden, dat het goedkoper is om de machines zelf te kopen en personeel aan te nemen. Geen loonwerker maar eigen combine, geen accountantskantoor maar eigen boekhouder.

Moreel gevaar: dienstverlener loopt kantjes ervan af
Die transactiekosten zijn niet alleen de kosten van het zoeken van een toeleverancier en het afsluiten van het contract, maar ook de monitoringkosten of iemand wel doet wat je van hem verwacht. Soms kan je dat helemaal niet in het contract vooraf specificeren en kun je maar beter de baas spelen of klein blijven als gezinsbedrijf. Vooral biologische processen, zo stellen Allen en Lueck, kennen dat probleem. Er is moreel gevaar: de ingehuurde dienstverlener loopt onbewust de kantjes ervan af, want hij heeft haast als per hectare wordt betaald. Een slechte prestatie kan makkelijk aan bijvoorbeeld de weersomstandigheden worden geweten. Ingewikkelde contracten gaan daar niet bij helpen en daarom zijn ze vaak ook simpel, zo stellen de auteurs.

Uiteindelijk zijn het dus de meest risicovolle, biologische processen die het boerenbedrijf in eigen beheer met personeel doet, de rest kan aan specialisten worden uitbesteed. Niet omdat ze risicovol zijn, zo stellen Allen & Lueck, want dan kan je ze door een grote omvang van het bedrijf of door verzekeren middelen: het regent nooit overal te veel. Maar omdat ze lastig te managen zijn en je er niet zeker van bent dat een ingehuurde specialist het precies zo goed of slecht doet als je als ondernemer wil. Zodra dat wel beheersbaar wordt, het seizoenskarakter verdwijnt en transactiekosten naar beneden gaan, verdwijnt de activiteit van het bedrijf naar specifieke ondernemingen of wordt het uitbesteed aan een dienstverlener. Uiteindelijk is het gezinsbedrijf er dan niet meer, omdat alles beheersbaar is. Er ontstaan dan grotere bedrijven, zoals in de tuinbouw of varkenshouderij waarin specialisatie plaats kan vinden tussen (tijdelijke) werknemers. Het Oekraïense MHP is het voorbeeld bij uitstek.

Optimale bundeling van activiteiten binnen bedrijven
Afgelopen decennia zagen we in de economie door het internet de transactiekosten naar beneden gaan en zzp'ers opkomen, maar in de landbouw hebben Allen & Lueck de discussie nog niet gewonnen. Het helpt niet dat transactiekosten veel moeilijker te meten zijn dan bijvoorbeeld risico. Veel vakgenoten denken dat de organisatievorm toch ook verklaard kan worden door schaalgrootte-effecten (kleinere bedrijven gebruiken loonwerkers, grote niet), door risico (de voedselketen laat risicovolle activiteiten graag aan de kleine man over), fiscaliteit, arbeidsmarktbeleid (CAO-lonen en weekendwerk) of de geschiedenis. Dat laatste verklaart veel in Oekraïne: grote bedrijven uit de communistische tijd, weinig beschikbare ondernemers, ontbrekende markten van dienstverleners als loonwerkers en agrarische accountantskantoren.

Als Oekraïne enigszins overeind blijft in deze oorlog en het economisch opschuift naar het Westen, gaan de markten er nog beter werken. Dat betekent dan een andere optimale bundeling van activiteiten binnen bedrijven. Een grote akkerbouwer in Nederland voorspelde me laatst dat het door precisielandbouw bij ons juist de kant van Oekraïne opgaat: met alle data op eigen bedrijf wil je topopbrengsten realiseren en zelf de regie over alle processen voeren. In plaats van sommige zaken uitbesteden aan de loonwerker: dat gaat te ingewikkeld worden ten opzichte van een paar eigen medewerkers en machines. De tijd zal het leren.

boerenbusiness.nl

Krijn J. Poppe

Krijn Poppe werkte bijna 40 jaar als econoom bij het LEI en Wageningen UR en vervult nu een aantal advies- en bestuursfuncties. Voor Boerenbusiness duikt hij in zijn boekenkast en bespreekt actuele ontwikkelingen aan de hand van klassiek geworden studies.
Reacties
9 reacties
Abonnee
Kjol 7 April 2022
Dit is een reactie op het Boerenbusiness artikel:
[url=https://www.boerenbusiness.nl/column/10897690/groot-in-oekraine-een-voorbode-voor-nederland]Groot in Oekraïne een voorbode voor Nederland?[/url]
NL is madurodam in de agrarische wereld. Op grootschalige wijze kan hier niet, bij sommige telers lijkt het wel redelijk grootschalig echter is dat kinderspel vergeleken met USA, Canada, Oost Europa, Zuid Amerika, Australie.
Colchoz 7 April 2022
Inderdaad. Nederland is te klein voor zulke grote bedrijven. En misschien nog wel de grootste belemmering: de grond is in Nederland veel te duur om uit te groeien naar een mega landbouwbedrijf
Abonnee
Flevo uitje 7 April 2022
Colchoz schreef:
Inderdaad. Nederland is te klein voor zulke grote bedrijven. En misschien nog wel de grootste belemmering: de grond is in Nederland veel te duur om uit te groeien naar een mega landbouwbedrijf
De megabedrijven UA en op veel andere plekken hebben meestal ook geen eigendom. Als ik hier in de polder kijk gaan er nog veel bedrijven voor de verhuur komen in de volgende 10 jaar. Kans voor je megabedrijf maar ervaring leert dat deze mega bedrijven meestal geen lang leven beschoren zijn. Er is ook nog zoiets als een optimum. Hangt toch allemaal vast op personeel en dat is overal probleem nr 1.
Flevoboer 7 April 2022
Hey Kjol, wat zeg je nou? Wij voeden toch juist de wereld?

Verder is de optimale bedrijfsgrootte in Flevoland toch al wel zo'n 200-300 hectare verwacht ik. Op die manier is het machinepark efficient en rendabel in te zetten en ben je een serieuze speler in de markt en een interessant bedrijf voor personeel.
Abonnee
frog 7 April 2022
Flevoboer schreef:
Hey Kjol, wat zeg je nou? Wij voeden toch juist de wereld?

Verder is de optimale bedrijfsgrootte in Flevoland toch al wel zo'n 200-300 hectare verwacht ik. Op die manier is het machinepark efficient en rendabel in te zetten en ben je een serieuze speler in de markt en een interessant bedrijf voor personeel.
60 komt eerst
Noord 7 April 2022
Verwacht ook dat het straks nog sneller gaat. Als ik zie hoe het de laatste 20 jaar is gegaan dan is de gemiddelde bedrijfsgrootte over 20 jaar 500ha. En ga nou niet moeilijk lopen doen over financiering en dergelijke, daar is altijd wel een spreekwoordelijke mouw aan te passen. Geld is nep. Grond is power. Alles om ons heen wordt groter. Degene die alle poters hier vervoerd, maakt ook kaas en handelt daarnaast ook nog in luxe auto en denk je dat deze omvalt. Resumé, als iemand je grond aanbiedt, ALTIJD kopen, wat de vraagprijs ook is.
Abonnee
Kjol 7 April 2022
Mijn vraagprijs is €250.000/ha
Abonnee
giga 7 April 2022
Kjol schreef:
Mijn vraagprijs is €250.000/ha
haha bij mij ook
Abonnee
froggy 7 April 2022
Bij mij wordt een bod van 250.000 euro niet geaccepteerd!
U kunt niet meer reageren.
Boerenbusiness Award

Win jij dit jaar de Agribusiness Award?

Maak kans op een mediapakket en een vervolgtraject van ABN AMRO

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

Mis niets en schrijf je in voor onze gratis dagelijkse nieuwsbrief

Analyse Granen & Grondstof

Tarwemarkt maakt een pas op de plaats

Analyse Granen en Grondstof

Egypte plaatst grote order voor Franse tarwe

Analyse Aardgas

Opbouw gasvoorraad wordt steeds moeilijker

Analyse Granen en Grondstof

Koopjesjagers storten zich op de tarwemarkt

Blijf op de hoogte

Mis niets en schrijf je in voor onze gratis dagelijkse nieuwsbrief