Opinie Krijn J. Poppe

Boer Koekoek en de BoerBurgerBeweging

19 Juni 2023 - Krijn J. Poppe - 4 reacties

Het wordt zomer, tijd voor de festivals en locatietheater. De problematiek van de boeren en het platteland is al enkele jaren een gewild onderwerp waarmee theatermakers ons niet alleen proberen te vermaken maar ook de discussies beter te laten voeren. Er was al aandacht voor bedrijfsovernameproblematiek, voor Sicco Mansholt en tien jaar geleden zag ik in Drenthe eens een bluesopera met het songbook van Cuby & the Blizzards over de plattelandsvernieuwing.

Deze zomer kun je naar Hollandscheveld voor een toneelstuk over Boer Koekoek. Goede reden om de studie "100 jaar Boer Koekoek" uit de kast te pakken. In 2012 door mijn LEI-collega Ida Terluin geschreven voor een seminar dat prof. Dirk Strijker vanuit de Rijksuniversiteit Groningen organiseerde over plattelandspartijen, met het eeuwfeest van Hendrik Koekoek als aanleiding.

Koekoek staat bij de oudere generatie in het geheugen gegrift als een 'rare boerensnuiter', die overal tegen was, maar zijn standpunten wel op volkse en humoristische wijze naar voren bracht: "Ik weet niet waar het over gaat, maar ik ben wel tegen". Dat was in de jaren 60 een verademing ten opzichte van de formele werkwijzen in en rond de Tweede Kamer. In dat beeld past ook zijn nummer 1 carnavals-hit "Den Uyl is in den olie" die hij met Vader Abraham tijdens de energiecrisis scoorde.  Er zijn nog mooie filmpjes van. Verder had hij in de privésfeer de nodige juridische conflicten (zoals verwaarlozing van pony's), die in de media breed werden uitgemeten. Terluin maakt in haar studie aannemelijk dat hij de media in de jaren 60 niet erg mee had – die was meer op de hand van de gevestigde orde.

Vrijheid voor boeren
Met de Boerenpartij was het in 1981 gedaan. Het begon in 1963 met 3 zetels en het hoogtepunt was 7 zetels in 1967. De partij viel door ruzies en een afsplitsing uit elkaar. De Boerenpartij was ontstaan als de politieke arm van de Landelijke Vereniging van Bedrijfs Vrijheid in de Landbouw (BVL). Die was in 1946 opgericht in de Gelderse Vallei, waar ook Koekoek een boerderij in de buurt van zijn schoonouders was gestart. Deze "vrije boeren", veelal met kleinere gemengde bedrijven op de zandgronden, ageerden tegen het ingrijpen van de overheid. De dominante rol van de overheid dreigde na de oorlog, ook via het Landbouwschap en de productschappen, te worden voorgezet – het ingrijpen in de jaren dertig met de crisiswetgeving en daarna onder oorlogsomstandigheden moest volgens de VLB verdwijnen. Het streven naar schaalvergroting met specialisatie en ruilverkavelingen was daarbij een doorn in het oog. De markten konden beter vrij worden gelaten, het eigendom was heilig en het gemengde bedrijf kon zich wel aanpassen als bepaalde markten door productie werden overspoeld, zo was het idee. Er werd ook gestreden tegen de verboden op vrije verkoop van rauwe melk vanaf de boerderij en het kamperen bij de boerderij. De partij was dus niet alleen voor voedselproductie maar ook voor de multifunctionele en korte ketens.

De vrije boeren weigerden de heffing van het Landbouwschap te betalen. Omdat de standsorganisatie hun eigen ledenbladen wilden beschermen, stonden ze niet toe dat het Landbouwschap direct communiceerde met de boeren die geen lid waren van een van de grote drie landbouworganisaties. De heffing viel dus bij de ongeorganiseerden rauw op het dak en leek hun onrechtmatig. Temeer omdat de leden van de landbouworganisaties hun contributie deels met de heffing mochten verrekenen. Het leidde tot dwangbevelen en soms arrestaties van niet-betalers. In 1963, nu zestig jaar geleden, ging het Landbouwschap over tot het ontruimen van drie boerderijen in Hollandscheveld, het dorp waar Hendrik Koekoek was geboren en opgegroeid. Het werd een veldslag met charges van de 'karabijnpolitie'.  's Nachts ging een van de boerderijen in vlammen op.

Prijst Boer Koekoek in spektakelvoorstelling
Theatermaker Toon de Ket prijst zijn spektakelvoorstelling over Boer Koekoek aan door hem te koppelen aan Pim Fortuijn, Geert Wilders en Caroline van der Plas als populistische politieke nieuwkomers. Waarbij Koekoek en van der Plas beide plattelandsvertegenwoordigers zijn. Daar valt nog wel over te discussiëren. Boer Koekoek was duidelijk christelijk rechts, een mengeling van SGP en PVV, zo wordt uit de studie van Terluin duidelijk. De BBB lijkt toch meer een middenpartij te willen zijn. De zetelwinst is bij de laatste verkiezingen ook veel groter dan bij de Boerenpartij en de onvrede is breder dan alleen bij boeren. Vergelijken van zetelaantallen is moeilijk, er zijn nu meer zwevende kiezers. In die tijd speelde het geloof in de politiek nog een veel grotere rol. Ook bij de BBB-stemmers speelt gelukkig geloof in de politiek, maar dan als mechanisme om de maatschappelijke discussies tot een goed einde te brengen. De theatervoorstellingen kunnen wellicht helpen meerdere kanten van de zaak te belichten. Gaat dat zien.

Krijn J. Poppe

Krijn Poppe werkte bijna 40 jaar als econoom bij het LEI en Wageningen UR en vervult nu een aantal advies- en bestuursfuncties. Voor Boerenbusiness duikt hij in zijn boekenkast en bespreekt actuele ontwikkelingen aan de hand van klassiek geworden studies.
Reacties
4 reacties
Abonnee
van gaal 19 Juni 2023
Dit is een reactie op het Boerenbusiness artikel:
[url=https://www.boerenbusiness.nl/column/10904654/boer-koekoek-en-de-boerburgerbeweging]Boer Koekoek en de BoerBurgerBeweging[/url]
stukje geschiedenis altijd handig, .............produktschappen hadden we die nog meer
Abonnee
Tijdbom 19 Juni 2023
Het was een markant figuur. Hij bedoelde het goed,maar veel was lachopwekkend.
Heb dikwijls zijn redevoeringen gehoord.Leuk om naar te luisteren,maar dat was het dan ook,maar is herinneringswaardig,dat wel.
Abonnee
Louis Pascal de Geer 19 Juni 2023
De woelige zestiger jaren zitten vol met markante gebeurtenissen en herinneringen waarvan in de politiek Boer Koekoek zeker een plaats verdiend. In de Tweede Kamer werd hij in een politiek Siberie geplaatst en, voor zover ik mij herinner, is er eigenlijk nooit goed nagedacht over de boodschap die hij uitdroeg "ik weet er niets van ,maar ben er tegen" Waarom zij hij dat?
Volgens mij is isolatie in de politiek gevaarlijk en de manier waarop nu de PVV en misschien straks de BBB in een soort isolement dreigen te worden gezet is volgens mij niet democratisch. De BBB kan met zijn leus "Boeren, Burgers Beweging" dit gevaar keren door samen sterk te zijn en trouw te blijven aan hun doelstelling waarvan de democratie het hoogte goed is en dient te zijn.
I
Abonnee
Jan4072 19 Juni 2023
Het lijkt wel of populistisch altijd rechts moet zijn? Er wordt geschreven dat koekoek een mengeling was van SGP en PVV. Maar zijn standpunten lijken toch echt meer op bijv groenlinks. Kleinere bedrijven en niet alleen landbouw maar breder door vrijkamperen, verkoop direkt vanaf de boer enz.
U kunt niet meer reageren.

Wat zijn de actuele noteringen?

Bekijk en vergelijk zelf prijzen en koersen

Nieuws Politiek

Berucht amendement op dierenwet is van de baan

Nieuws Politiek

Natuurherstelwet met noodrem goedgekeurd

Analyse Politiek

Financiën breekpunt, ook op landbouw botert 't niet

Opinie Krijn J.Poppe

Het verdienmodel houdt in 2024 ook gemoederen bezig

Bel met onze klantenservice 0320 - 269 528

of mail naar support@boerenbusiness.nl

wil je ons volgen?

Ontvang onze gratis Nieuwsbrief

Elke dag actuele marktinformatie in je inbox

Aanmelden