Politiek

In een tijd dat het kabinet veel vraagt van de landbouw, is staatssecretaris Silvio Erkens kennelijk degene die de moed erin moet houden. 'Ik weet zeker dat Nederland over tien jaar nog net zo'n exporteur van landbouwproducten en kennis zal zijn als nu', zei hij deze week monter in een debat met de Tweede Kamer over voedselzekerheid. In onze wekelijkse rubriek Stikstofstemming geven we op onze eigen wijze een impressie van de stikstofcrisis.

Gedwongen krimp van de veestapel is echt een 'no go'! Het kabinet wil de boeren weer vooruit helpen en trekt 20 miljard voor hen uit! We gaan de vergunningverlening weer vlot trekken! De KDW gaat uit de wet! Ook de majesteit kreeg in de Troonrede een tekst uit te spreken waaruit de landbouw zou moeten kunnen putten. Volop positief klinkende uitspraken voor de landbouw. Maar de realiteit is anders. In onze wekelijkse rubriek Stikstofstemming geven we op onze eigen wijze een impressie van de stikstofcrisis.

Minister Jaimi van Essen vindt het 'een verschrikkelijk beeld' dat het idee zou zijn dat de ene ondernemer in Nederland wel zou worden geholpen en de andere niet. Meer nog, hij verzet zich daartegen en zou er alles aan willen doen om dit soort situaties te voorkomen.

Hanteert de uitvoerende macht soms bewust andere gegevens om de agrarische sector iets verder in haar hok te dringen? Het is een vraag die aan de orde kwam in verband met de beoogde intrekking van de onvoorwaardelijke natuurvergunning van 6 Brabantse pluimveebedrijven. Die vraag dringt zich ook op nadat minister Van Essen de jongste Monitor fosfaat- en stikstofexcretie in dierlijke mest naar de Kamer heeft gestuurd.

Steeds meer boeren lijken zich te realiseren wat de stikstofbrief van het kabinet-Jetten voor hen betekent. Het aantal protestbijeenkomsten op allerlei plaatsen in het land neemt met de week toe. Soms gaat het om kleine, lokale acties met trekkers, geregeld ook om vergaderingen in zalen, omgebouwde schuren en dergelijke.

Fractievoorzitter Jan Paternotte van D66 was eind juli net iets te vroeg, toen hij tevreden vaststelde dat hij ‘nog geen trekker had gezien’ sinds de presentatie van de stikstofplannen van het kabinet. Minister Van Essen dacht misschien ook dat geen boer zou kraaien naar het lot van 5 Brabantse pluimveehouders. Ze vergisten zich in gevoelens van de boer.

Het politieke spel rond het stikstofbeleid is begonnen en zal zich de komende maanden verder ontwikkelen. Dit is helaas niet het enige waar de Nederlandse landbouw na de zomer mee te maken krijgt. Want al ligt hier veel focus op, er speelt meer.

Een al heel oude wijsheid wil dat politiek de kunst is van het onmogelijke. In de voorbije week was weer te zien hoe dat werkt. Landbouwminister Jaimi van Essen stond namens het kabinet in de Tweede Kamer de stikstofbrief van vorige week vrijdag te verdedigen. Volgens hem moet dit pakket, wat een samenraapsel is van maatregelen en denkwijzes, worden behandeld als één onveranderbaar geheel.

De choreografie voor het uitrollen van de Haagse stikstofplannen kreeg deze week het voorspelbare vervolg. Na de fases van het lekken en de foto- en videosessies was het de week van het positieve feiten scheppen en eensgezindheid tonen.

Deze week waren ze druk bezig met de plaatjes bij het verhaal dat ze eind deze maand naar de Tweede Kamer willen sturen. Premier Rob Jetten en minister Jaimi van Essen van LVVN waren op werkbezoek op de Veluwe, een ‘hotspot’ voor het stikstofbeleid. Eerst bij een mooi bedrijf met brandrode runderen in Uddel, daarna in de natuur bij Radio Kootwijk.

Terwijl de minister van LVVN zich nog grotendeels stilhoudt over de stikstofplannen van Taskforce-Jetten, begint zijn institutionele entourage steeds nadrukkelijker op de trom te roffelen. Directeur Leonard Geluk van Staatsbosbeheer (een ZBO onder verantwoordelijkheid van de minister) maakt zich alvast groot en lonkt naar meer taken. Ook de leiding van Vereniging Natuurmonumenten (grotendeels afhankelijk van overheidssubsidies) roert zich steeds meer en wil eveneens een stuk van de taart.

Rond de zomer zou het minderheidskabinet Jetten met een breed nieuw stikstofbeleid komen, maar de bewindslieden hoor je er niet inhoudelijk over: premier Jetten niet, landbouwminister Van Essen zeker niet, behalve in wat algemene termen. De minister blijft ondertussen vriendelijke bedrijfsbezoekjes uitvoeren, zich uitspreken voor meer duurzaamheid en andere onderwerpen die goed in het gehoor liggen. 

Bijna automatisch komt de weerzin van voormalig stikstofminister Christianne van der Wal tegen innovaties op stikstofgebied in gedachten. Want waarom moeten Brabantse veehouders hun oudere stallen uiterlijk per 1 juli aanpassen?  Ja, ze moeten minder emissie uitstoten en daarom verplicht bouwen, maar met welk doel? En zijn de verplichte innovaties juridisch wel houdbaar, zoals Van de Wal ooit als eis vooraf stelde?