Achtergrond Stikstofstemming
Radicaal krimpplan Utrecht trekt volle zalen
Terwijl er op landelijk niveau niet zo heel veel gebeurt qua landbouwbeleid, trekt in de provincie Utrecht het UPLG (Utrechts Programma Landelijk Gebied) volle zalen met verontruste boeren. Gedeputeerde Mirjam Sterk (CDA) wil met dit programma de agrarische ondernemers in vrijwel de hele provincie vastleggen op enorm strenge emissienormen – veel strenger dan landelijk gelden - voor zowel stikstof en ammoniak als gewasbeschermingsmiddelen.
Ze doet dat onder de vlag van verdere verduurzaming, doelsturing en nieuw perspectief voor de blijvers onder de boeren. Probleem is wel dat, waar de beperkende normen voor emissies heel precies zijn, de helderheid in de normen die het perspectief moeten bieden ten enenmale ontbreekt. Verontruste boeren in de provincie komen massaal in beweging en vrezen einde bedrijf.
Impactanalyse
Als lang meelopende politica weet Sterk gedetailleerde vragen over dit punt handig te omzeilen, zo bleek ook in Lexmond, maar duidelijk is dat haar plan nog een sociaaleconomische impactanalyse mist. Waarschijnlijk is Sterk zich daar wel van bewust, maar het vertragen van zo'n analyse tot voorbij het point of no return kan ook strategie zijn. Een handig politica kent haar trucjes.
Feit is dat zowel de uitgesprokenere boerenorganisaties (Agractie, NMV, NFO) als het doorgaans meegaandere LTO zich erg ongerust voelen bij het plan van Sterk. Boeren in Utrecht verliezen de oude zekerheden ermee en worden overgeleverd aan een provinciaal plan, opgenomen in een provinciale omgevingsverordening, dat juridische hardheid ontbeert.
Perspectief of lege handen?
Het heeft namelijk geen aangrijpingspunten op landelijke of Europese normen en lijkt daarmee gemakkelijk aanvechtbaar. "Het risico is dus heel groot dat wij straks met lege handen staan, als de provincie hiermee doorzet", constateert Utrechts LTO-voorzitter Jeroen van Wijk. Bijvoorbeeld de emissienorm van 40 kilo voor ammoniak in 2035 is naar zijn idee zowel onhaalbaar als ook zwak geborgd. Want wie zegt dat die feitelijk onhaalbare 40 kilo straks wel een harde zekerheid is? Ook de systematiek van het UPLG werkt volgens hem niet mee om doelen te halen. "Het werkt zo dat elke hectare natuur die erbij komt, het voor de boeren moeilijk maakt om op eigen land de gestelde doelen nog te halen."
LTO Nederland gelooft nog steeds in doelsturing, in afwijking van andere boerenorganisaties, maar de wijze waarop er in Utrecht mee wordt omgegaan, is niet zoals Van Wijk gelooft dat het moet en kan. Doelsturing moet volgens hem zowel haalbaar zijn als juridische zekerheid bieden en niet worden behandeld als een vaag containerbegrip.
Kiekeboe met waterdata
Bij de lancering van het UPLG werd ook de waterkwaliteit ingezet als extra argument om het plan urgentie te geven. Op een avond van Agractie, NMV en NFO in Vianen kwam aan de orde dat de provincie zich daarvoor baseert op verouderde gegevens. De provincie zou ernaar kijken, beloofden aanwezige ambtenaren. Op een LTO-avond in Lexmond een paar dagen later kwam dit weer aan de orde. Toen zeiden de ambtenaren (vergezeld door Sterk) dat ze geen nieuwere gegevens kenden. Een staaltje van ambtelijk kiekeboe, want tegen journaliste Geesje Rotgers had waterschap Amstel, Gooi en Vecht toen al toegegeven dat het voor het betreffende gebied nieuwere en gunstiger gegevens had.
'Essentiële' hebbedingen
Politiek is vaak ook gewoon druk uitoefenen. De provincie Utrecht wil ook een reeks agrarische percelen onteigenen en noemt ze daarom 'essentiële percelen'. In de actualiteit van deze weken klinkt het een beetje Trumpiaans. De machtigste Amerikaanse burger bedient zich namelijk ook van juist dit soort termen als hij het over Groenland heeft. Dat heet voor de VS ook een 'essentieel gebied'. Misschien is het dus gewoon modieus internationaal ambtenarenjargon. Alleen, je moet er als gewone burger maar mee te maken hebben.
Utrecht niet bijen-proof
De vermeende natuurkwaliteit wordt overigens ook nog altijd ingezet om in Nederland meer agrarisch gebied te claimen. Opvallend in dit verband is het aantal hectares natuur in Utrecht of bijvoorbeeld de hoeveelheid gebruikte gewasbeschermingsmiddelen niet maatgevend zijn voor hoe bijen die natuur beleven, zo haalde teeltadviseur Jan Peeters maandagavond in Vianen aan. Utrecht kent als provincie het laagste middelengebruik, maar de hoogste bijensterfte, precies het spiegelbeeld van Flevoland, zei hij. Zou Utrecht soms op de verkeerde knoppen drukken?
Natuur valt om, maar doet het goed
Zelfs wat natuurautoriteiten over de natuur zeggen, moet regelmatig met een korreltje zout worden genomen. Neem de Ecologische Autoriteit, het speeltje van voormalig stikstofminister Van der Wal. Die keurde onder het laatste kabinet-Rutte een hele trits natuurdoelanalyses goed. Die hadden vrijwel allemaal dezelfde boodschap: het gaat slecht met de natuur en ze staat op omvallen, maar wetenschappelijk waren ze zwak onderbouwd. Zelfs kroonjuweel de Veluwe zou ernstig worden bedreigd. Gepensioneerd natuuronderzoeker Henri Prins zette daar het officiële Natura 2000-monitoringsprotocol van de EU in om de staat van de natuur te meten en kwam tot heel andere conclusies. Of het nu gaat om wespendieven, de bonte specht of de draaihals, van alle gemonitorde soorten overtreft het aantal broedparen de verwachting, tegen de prognoses in van de Ecologische Autoriteit en de rapporten op bestelling van de provincies.
Blik van buitenaf
Ach, en wie denkt: Nou ja, een gepensioneerde onderzoeker. Hoe zouden ze in het buitenland hier trouwens tegen aankijken? Dan het volgende. Juist deze week kwam vanuit de VS de Environmental Performance Index 2025 uit, met Nederland niet aan kop, maar met plek 13 ook bepaald niet achteraan.
Goedkopere kunstmest, maar geen Renure
Tot slot kwam er uit Brussel nog een beetje extra zuur nieuws voor de veehouderij. Bekend is dat minister Wiersma geen poot aan de grond kreeg bij Eurocommissaris Roswall voor een nieuwe derogatie. Deels is dit te wijten aan een veel te late inzet van de minister (terwijl de landenrapportage voor Nederland er al een half jaar lag, begon zij pas na de zomer serieuzer werk te maken van politiek overleg) en een ontransparante rapportage van de waterkwaliteit. Tekenend is dat Ierland, dat een meer vervuiling heeft in het oppervlaktewater, wel een derogatie kreeg.
Anderzijds speelt ook mee dat kennelijk niemand in Brussel actief en creatief denkt hoe ze de eigen agrarische sector zo goed mogelijk van dienst kan zijn. Om de Europese landbouw extra te compenseren voor de gevolgen voor het Mercosur-verdrag besloten handelscommissaris Šefčovič, landbouwcommissaris Hansen en milieucommissaris Roswall om de importtarieven op kunstmest tijdelijk fors te verlagen. Want, kunstmest is voor Europese boeren nu 60% duurder dan in 2020 en dat niet vol te houden, aldus Šefčovič. Op zich heel sympathiek, maar kennelijk dacht opeens niemand meer aan Renure, of was dat op dit moment even taboe in Brussel?
Klaas van der Horst
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.
