Achtergrond Stikstofstemming
Premier Jetten blijkt ook de minister van Stikstof
Bij de Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer bleek deze week dat er één portefeuille nog niet was benoemd bij de beëdiging van het nieuwe kabinet eerder deze week: die van de minister van Stikstof. In het kabinet Rutte-4 was wel gelijk duidelijk wie die had: Christianne van der Wal. In het kabinet-Schoof bemoeide het halve kabinet zich ermee, maar wist niemand precies wie het dossier echt trok. In het kabinet-Jetten zal de premier zich er persoonlijk mee bezig houden, zo zei deze.
Je zou kunnen zeggen: Jetten wil het niet overlaten aan een relatieve junior als landbouwminister Jaimi van Essen, die de natuurlijke dossiereigenaar leek te worden. Je kunt ook zeggen: goed dat de premier het heft zelf in handen neemt, want hij staat boven de deelbelangen en moet een brede afweging maken.
Verzoenende taal
Voor de landbouw en de voedingssector is dan wel te hopen dat hij zich niet te veel in het spoor van zijn eigen partij laat trekken. Kamerleden van diverse partijen hoopten hier meer duidelijkheid over te krijgen bij het debat over de regeringsverklaring, maar Jetten liet zich niet uit de tent lokken. Wel probeerde hij verzoenende taal te spreken tegenover de landbouwsector.
Omgeving Trump en Jetten niet zó anders
Als economisch belangrijke sector staat de landbouw helaas niet hoog aangeschreven in Den Haag. De wereld van het grote kapitaal, de multinationals en de 'big-tech' krijgt veel gemakkelijker een luisterend oor en komt veel sexier over, om het maar zo te zeggen. Ook al is het bij die belangen vaak veel beloven en niet zo heel veel blijvends brengen. Wat dat betreft zijn de verschillen tussen de omgeving van bijvoorbeeld president Trump en die van de Nederlandse premier minder groot dan vaak lijkt.
Troetelkindje ASML
En neem eens politiek troetelkindje ASML. Dit is inderdaad een wereldbedrijf om trots op te zijn, maar wat levert het netto op voor Nederland? Het kreeg de afgelopen tien jaar bijna evenveel subsidie als de Nederlandse primaire landbouw van Brussel ontving. Mede met behulp daarvan boekt het bedrijf puike resultaten. Maar hoeveel blijft daarvan over voor Nederland zelf, en hoeveel Nederlandse ingezetenen houden daar werkgelegenheid aan over? Dat is de vraag. Het high-tech bedrijf trekt vooral veel dure expats aan, die weer weg zijn als de ASML-bubble op een gegeven moment inzakt, zoals nog niet heel lang geleden het geval was met Nokia in Finland. Daarna is het tijd om te saneren en puin te ruimen.
Nuchtere Zweden
Dat een bedrijf als ASML floreert, is fijn en helpt Nederland hopelijk ook voor langere tijd vooruit, maar de landbouw zorgt langdurig voor veel meer werkgelegenheid, eigen voedsel en wellicht ook structurelere en hogere belastinginkomsten.
In een land als Zweden tellen zaken als voedselzekerheid weer veel zwaarder mee bij het afwegen van het landbouwbelang daar. Dat klonk deze week duidelijk door in een persbericht van zuivelreus Arla, dat daar een fabriek gaat moderniseren en uitbreiden. Wellicht speelt daar sterker mee dat er een boze buur dichtbij woont.
Van wittebroodsweken naar mest
Landbouwminister Van Essen moest deze week ook een flink deel van zijn tijd in vak K zitten, maar genoot tussen de bedrijven door ook een beetje van zijn wittebroodsweken op het ministerie van LVVN: een kennismakinkje op het departement, wat werkbezoekjes hier en daar. Voorlopig nog niet al te zware kost.
Dat kan evenwel niet lang zo blijven. Er is vooral veel werk te doen rond het mestdossier. Van de Stichting Stikstofclaim (SSC) kreeg hij al bijna direct een brief met de dringende vraag om uitleg over de NV-gebieden (nutriënten-verontreinigde gebieden). Deze hadden hun status binnen voorwaarden van de inmiddels vervallen derogatie, maar het ministerie heeft ze nog niet van de kaart gehaald. Is dat terecht, vraagt de SSC zich af? Van Essen moet sowieso aan de slag met het nieuwe Nitraatactieprogramma en bijvoorbeeld ook besluiten wat er moet gebeuren met de verwachte overschrijding van de fosfaatproductie.
Aarzeling en moeheid
Een aantal belangenbehartigers ziet in verband hiermee de bui al hangen, want komt de minister straks met generieke ingrepen, gebiedsgerichte beperkingen, en kan daar nog iets in gestuurd worden? De sector toont nog niet veel haast om zelf met ideeën te komen. Of misschien kunnen ze het daar toch ook weer niet over eens worden. Het blijft lastig om een gezamenlijke lijn aan te houden. Bovendien lijkt een partij als het NAJK zich helemaal terug te willen trekken uit het overleg. Is de club belangenbehartigingsmoe? Kan het zonder de jonge boeren?
Geheim belangenspel
Ook het dossier grondgebondenheid moet nog worden afgerond. Daar heeft het NAJK dan wel een grote rol in gespeeld, maar dat mocht de buitenwereld eigenlijk niet weten, zo blijkt uit notulen die de schrijver dezes kreeg opgestuurd. Het NAJK speelde onder één hoedje met oud-NSC-kamerlid Harm Holman bij de lancering van diens wetsvoorstel, maar deed dat in strikte vertrouwelijkheid. Dat was belangenbehartiging zonder dat zelfs de gewone leden ervan wisten.
Productschappenkoorts
Feit is natuurlijk wel dat een deel van de belangenbehartiging over niet al te lange tijd weer anders plaatsvindt, want nu het kabinet weer productschappen terug wil, kan een deel van de belangenbehartiging via die weg plaats gaan vinden. Agrarische clubs mogen dan weer zelf een deel van de regelgeving verzorgen. Die omschakeling zal nog heel wat losmaken. Niet heel de agrarische bestuurswereld was erop voorbereid. Organisatie ZuivelNL was er zelfs door overvallen. Volgens haar hoefde een productschap niet terug te komen, zo liet ze weten bij de recente nieuwjaarsbijeenkomst. Dat verraste anderen weer en is momenteel onderwerp van verhitte discussies. De kansen grijpen die de politiek aanreikt en ook weer eigen regels maken, wie wil dat niet?
De weg naar Brussel
De komst van het nieuwe kabinet maakt veel los. Er leven vooral zorgen, maar er kan hier en daar misschien ook iets beter gaan. Te hopen is dat Van Essen betere contacten onderhoudt met de Europese Commissie dan zijn voorganger Wiersma. Uit een nieuw WOO-stuk blijkt dat zij amper in Brussel is geweest om daar te praten over grote dossiers als mest, derogatie en andere. Haar ambtenaren en staatssecretaris Jean Rummenie deden het werk, en dat komt toch anders over. De staatssecretaris deed overigens hard zijn best, bemoeide zich ook met dossiers van de minister en kwam met creatieve voorstellen.
Helaas voor hem bleek Eurocommissaris Roswall van milieu daar wat minder van gediend. Zij liet zich kennen als een bureaucratische denker, die het liefst alle lidstaten in dezelfde mal past. Helaas past dat wel een beetje bij het beeld van de gemiddelde Eurocommissaris. Het zijn meestal wel oud-politici, maar in de praktijk opereren ze toch vaak als superbureaucraat.
Klaas van der Horst
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.
