Achtergrond Stikstofstemming
Stikstofdrama rolt verder naar derde bedrijf
De choreografie voor het uitrollen van de Haagse stikstofplannen kreeg deze week het voorspelbare vervolg. Na de fases van het lekken en de foto- en videosessies was het de week van positieve feiten scheppen en eensgezindheid tonen.
In Gelderland en Noord-Brabant sloegen overheden de handen in elkaar en ondertekenden wethouders, bestuurders van waterschappen en provinciale ambtsdragers samen met de rijksoverheid vergaande gebiedsplannen om 'de natuur te herstellen, verdroging tegen te gaan' en wat dies meer zij. Het past in het plan om een beeld te scheppen van eensgezindheid en de beloning is een grote zak met geld.
Op naar finale vlak voor reces
De kroon op dit keurig geregisseerde proces moet de langverwachte brief zijn die minister Van Essen eind volgende week naar de Tweede Kamer stuurt met daarin de voorziene uitrol van de stikstofplannen.
Het kunnen alleen de 'meer radicale' boerenorganisaties zijn die niet meegegaan en zich hard blijven verzetten, zo wil ook de beeldvorming in de keurig meegenomen landelijke media. De details zijn vaak ook te moeilijk voor de meeste, zo is de afgelopen jaren geregeld gebleken. Missie geslaagd, beleid met succes verkocht. Of toch niet helemaal?
Zelfs geen 'gratis' duidelijkheid
Het zwakke van alle stikstofplannen tot nog toe is dat er in ruil voor alle grote opgaves eigenlijk niets wordt teruggegeven aan de landbouw, en dan gaat het niet eens zozeer over geld. Er zijn plannen en beleidsvoornemens genoeg, maar basale rechtszekerheid rondom eigendom, schaduwwerking van natuurplannen en dergelijke, en natuurlijk ook met betrekking tot een rekenkundige ondergrens voor stikstof wordt nog altijd niet gegeven. Zelfs 'gratis' duidelijkheid ontbreekt dus nog altijd.
Er hadden met een beetje goede wil al lang een rekenkundige ondergrens (de Kamer stemde in 2025 al voor) en een werkbare oplossing voor PAS-melders kunnen zijn. Daarmee was wellicht een heel stuk meer vertrouwen gecreëerd bij de agrarische sector dan er nu is en was veel overleg een stuk gemakkelijker gelopen. Waar veel van de landbouw wordt gevraagd, is het inlevingsvermogen van de overheid in de positie van de andere kant kennelijk niet heel erg groot.
Niet alles kan overal
De vraag is ondertussen wel of alle plannen waar de laatste weken over is geschreven – bufferzones rond natuur van een kilometer of meer, hele strenge GVE-normen per hectare per bedrijf en dergelijke echt zullen doorgaan. Dit is niet om te betogen dat het allemaal wel mee zal vallen, want dit minderheidskabinet zit nog even radicaal in de materie als het laatste kabinet-Rutte.
Een andere kwestie is of het juridisch gezien allemaal wel kan wat het kabinet voorstelt. Bij het instellen van hele brede bufferzones doemt bijvoorbeeld al snel de vraag op of daarmee het eigendomsrecht niet wordt aangetast, en dan niet alleen voor agrarische bedrijven. 'Niet alles kan overal', om Mark Rutte's voormalige klusjesman te citeren.
Plan Veluwe goed gelezen?
Een deel van de plannen wordt, zoals benoemd, ook op provinciaal niveau voorbereid, en dan vaak door een extern bureau. In het geval van Gelderland mocht Deloitte het Plan van Aanpak Veluwe opstellen en door lagere overheden laten medegoedkeuren. Op diverse punten gaat dit plan nog veel verder dan de landelijke aanpak die wordt voorgesteld.
Ook wordt 'de Veluwe' als gebied met beperkingen nogal ruim geïnterpreteerd, zodat ook veel open landbouwgebied eronder valt. Dit omdat anders niet genoeg emissiereductie kan worden ingerekend.
De vraag is of veel van de gemeentelijke ondertekenaars hierbij stil hebben gestaan en of de consequenties binnen de gemeenteraden zijn besproken. Wel komt hiermee de bestaanszekerheid voor duizenden agrarische bedrijven op het spel te staan.
Radicalen en meegaanden
Agractie behoorde deze week tot een van de weinige belangenbehartigers die ertegen protesteerden. Deze groep wordt inmiddels ook gerekend tot de meer radicale agrarische belangenbehartigers, samen met de Stichting Stikstofclaim, Nederlandse Melkveehouders Vakbond en Farmers Defence Force.
Momenteel worden alleen LTO Nederland, het NAJK (die wel boerenleden heeft, maar geen bedrijven vertegenwoordigt) en de ZuivelNL/NZO uitgenodigd voor overleg. Kennelijk gelden deze partijen als zijnde meegaand genoeg, maar vertegenwoordigen zij ook genoeg van de betrokken boerenbedrijven?
Mededelingentafel Dijkgraaf
Of het heel veel uitmaakt, is overigens de vraag, want de 'maatschappelijke tafel' onder voorzitterschap van Elbert Dijkgraaf geldt vooral als 'mededelingentafel' van bovenaf.
De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat LTO-voorzitter Ger Koopmans de laatste tijd toch iets kritischer lijkt te worden op de kabinetsplannen. Afgelopen week stelde hij als harde voorwaarde voor medewerking aan de stikstofplannen dat de vergunningverlening weer moet worden losgetrokken. Op zich kan de overheid met zo'n eis nog wel alle kanten op, want hoeveel is er de afgelopen jaren niet beloofd rond de PAS-melders?
Toch begint de officieel grootste boerenorganisatie van het land nu toch ook ongerust te worden. Of het gaat helpen, en of het CDA nog harde juridische concessies in de wacht weet te slepen, wordt volgende week duidelijk.
Einde regie bij sectorplafonds
En, hoewel een aantal contouren duidelijker begint te worden in het nieuwe beleid, blijft veel ook nog onhelder. Worden emissies toch gekoppeld aan fosfaat, zoals lange tijd de bedoeling leek, of gaat het naar sectorplafonds voor fosfaat en ammoniak?
Hierbij zal het kabinet de choreografie waarschijnlijk uit handen geven. Als een politieke keuze is gemaakt, mag het bedrijfsleven het zelf oplossen. Het mag dan in onderling overleg en onderlinge strijd bepalen waar de pijn moet liggen.
Klaas van der Horst
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.
