Meer bebouwd gebied en natuur, minder landbouw

Sinds 1965 is de hoeveelheid grond die gebruikt wordt voor wonen, bedrijven, industrie en infrastructuur sterk toegenomen. Daarnaast is ook de oppervlakte natuur bij de drie grootste natuurbeherende organisaties ruimschoots vertienvoudigde in diezelfde periode. Deze oppervlakte steeg van 40.000 naar 500.000 hectare en gaat veelal ten koste van de oppervlakte landbouwgrond.

Het totale areaal landbouwgrond is in de periode 1965-2026 met bijna 460.000 hectare afgenomen, een jaarlijkse krimp van ongeveer 7000 hectare. Feitelijk is de totale krimp nog groter geweest omdat er ook na 1965 nog grond is uitgegeven in Oostelijk en Zuidelijk Flevoland.

Oppervlakte agrarisch 

Bron: CBS

Bron: CLO, PBL en Natuurorganisaties

Bodemstatistiek onttrekkingen en toevoegingen agrarisch terrein

Bron: CBS: Bodemgebruiksrekening 2012-2015

Waar blijft de landbouwgrond?
In de Bodemgebruiksrekening van het CBS is precies te zien hoeveel grond er een andere functie heeft gekregen in een bepaalde periode. Dit levert de laatste decennia een behoorlijk consistent beeld op.

Uit de jongste bodemgebruiksrekening van het CBS blijkt dat er in de jaren 2012-2015 per saldo jaarlijks ruim 5000 hectare grond onttrokken is uit de landbouw. Het grootste deel hiervan (39%) krijgt een functie als 'bos en open natuurlijk terrein'. Daarnaast krijgt ook een fors deel (35%) van de landbouwgrond een bestemming als 'semi bebouwd'. Dit zijn voornamelijk bouwterreinen. Een deel van deze gronden krijgt, na de daadwerkelijke bebouwing, de bestemming bedrijventerrein of woonterrein.

De oppervlakte die jaarlijks wordt toegevoegd aan het woonterrein is met 80 hectare beperkt. De uitbreiding van het bedrijventerrein is jaarlijks 200 hectare, Dit ruimtebeslag is 2,5 keer groter. Dit betekent dat van de 5000 hectare landbouwgrond er rechtstreeks 80 hectare (1,6%) richting woningbouw gaat. De jaarlijkse uitbreiding van het woonterrein (grofweg 800 hectare) komt voor een belangrijk deel tot stand door de functiewijziging bouwterrein richting woningbouw.

Ruimtedruk in Zuid-Holland het grootst
Drenthe kende zowel absoluut als relatief de grootste afname. Daar ging bruto bijna 2.485 hectare landbouwgrond over naar bos en open natuur. Ook in Friesland en Groningen is natuurontwikkeling de voornaamste bestemming.

In de provincies met meer ruimtelijke en economische druk – Gelderland, Noord-Brabant, Zuid-Holland en Noord-Holland – domineert juist de categorie semi-bebouwd terrein. Het gaat daar voornamelijk om landbouwgrond die de bestemming bouwterrein kreeg. Opvallend is Zuid-Holland. De netto afname bedroeg daar bijna 1% van het agrarische areaal, ondanks de relatief korte onderzoeksperiode. Dat duidt op stevige ruimtedruk.

Grondafname per provincie

Samenvattend
Nederland heeft sinds 1965 netto ongeveer 460.000 hectare landbouwgrond verloren, ondanks de toevoeging van de Flevopolders. Het nieuwe land heeft die daling dus niet kunnen compenseren. Een relatief beperkt deel van de landbouwgrond is opgeofferd voor het bouwen van woningen. Er gaat jaarlijks sowieso meer grond naar de bestemming 'Bos en open natuurlijk terrein'.

Cor Pierik

Cor Pierik (1965) is een landbouweconoom en voormalig Tweede Kamerlid. Hij werkte ruim 33 jaar bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Sinds 2026 is hij verbonden aan DCA Market Intelligence, waar hij economische en sectorale ontwikkelingen in de agro- en foodsector analyseert. Daarnaast is hij ook actief als agrarisch ondernemer en als consultant.

c.pierik@dcami.com

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.