Analyse Stikstofstemming
Minister 'haalt veel op' na druk van sector en politiek
De minderheidscoalitie van D66, CDA en VVD is niet vies van een beetje bluf, zo heeft de ervaring al wel geleerd. Knipperen met de ogen doe je pas op het allerlaatste moment. Het gebeurde ook met de stikstofplannen die het kabinet op stapel heeft staan. Na een bewogen week met eerst een botsing met het NAJK en toen met LTO Nederland, inclusief een hulpaanbod van JA21, BBB en SGP om uit de impasse te komen, wordt op het laatste moment meer tijd genomen.
In de loop van volgende week komt er meer duidelijkheid, belooft LVVN-minister Jaimi van Essen. Het zag er even anders uit. De agenda van de ministerraad van 30 oktober telde maar liefst vijf bespreekpunten met betrekking tot het stikstofbeleid. Toch viel er dus geen besluit. Tegenover persbureau ANP zei de minister dat er geen sprake was van onenigheid over de plannen, "maar we hebben gewoon heel veel opgehaald."
Vuist op tafel
Het klinkt niet als een heel sterke smoes, of misschien heeft hij iets afgekeken van het NAJK. Deze club leerde ook bij, sloeg afgelopen week toch met de vuist op tafel en verklaarde de stikstofplannen onacceptabel. Voorzitter Gerben Boom (foto) slaat daarmee duidelijk een andere toon aan dan zijn voorgangers.
Voor de landbouw valt te hopen dat er na de ophaalactie van de minister nog het een en ander valt om te buigen. Tot nu toe houdt het kabinet zich doof en blind voor noodkreten vanuit de praktijk. Deze week werd uit een antwoord op vragen van de Tweede Kamer ook duidelijk waar de rare emissienorm van 0,164 gram ammoniak per kilo fosfaat op is gebaseerd. Het is een beleidsrapport (dus al een naar de politieke wens gekleurd rapport) van Wageningen UR.
Niet het onmogelijke
Met enige goede wil is daar een technische haalbaarheid van de norm uit te halen, maar voor de praktijk vraagt het een enorme inspanning, zelfs voor geoefende Koeien & Kansen-boeren. Toch zegt de minister in antwoord op de Kamervragen doodleuk dat van de veehouders "niet het onmogelijke wordt gevraagd." En dit is maar een van de voorbeelden waarbij met de lichtzinnigheid van een buitenstaander wordt gesproken over de lasten die worden opgelegd aan agrarische ondernemers.
Biodiversiteitstussendoortje
Van Essen lijkt echt wel iets goed te maken te hebben richting de landbouw. In de aanloop naar de stikstofbrief die vandaag (vrijdag 30 oktober) had moeten uitkomen, moest de minister snel een tussendoortje pakken naar Jerevan. Daar nam hij deel aan een mondiale biodiversiteitstop om nieuwe afspraken te ondertekenen. Hij ging niet alleen, maar was er met een vliegtuig vol ambtenaren, semi-ambtenaren, NGO-leden en zelfs een LTO'er. In feite was het voorwerk al grotendeels gedaan, de minister kwam voor het spreekwoordelijke lintje.
Democratische controle
Met de democratische controle over de afspraken die worden gemaakt op dit soort toppen is het doorgaans slecht gesteld. Ambtenaren maken namens de minister tal van afspraken op macro- en micro-gebied, waar het parlement vaak weinig van weet en de samenleving al helemaal niet. Ondertussen duiken die afspraken bij rechtszaken vaak wel plotseling op als hinderpalen waar bijvoorbeeld NGO's zich dan aan vastgrijpen. Bij Europese raden wordt de Kamer vooraf op de hoogte gehouden en legt de minister achteraf verantwoording af. Bij de mondiale topconferenties overheerst de beleidsvrijheid, tot de gevolgen blijken.
Kamer wil dwangvoeding
In de Tweede Kamer vond deze week een hoorzitting plaats over de biologische landbouw, waar het kabinet grootse plannen voor heeft. Ter voorbereiding moesten dus allerlei deskundigen worden gehoord. Helaas voor de coalitiepartijen en de partijen links van het politieke midden vingen ze bij de praktijk weinig steun voor hun plannen om in te zetten op massieve steun voor meer biologisch in het schap. De vertegenwoordigers vanuit de primaire sector hielden het netjes, maar ze gaven wel duidelijk aan dat ze er niet op zitten te wachten dat ze, vrij vertaald, worden doodgesubsidieerd. Of het veel helpt, is de vraag.
Troetelsector
Veel Kamerleden vinden de biologische landbouw een soort troetelsector en antidosis voor de gangbare landbouw. Ook de ambtenarij heeft hier last van. Terwijl de Kamer nog debatteert over plannen, is het ministerie van LVVN al volop bezig om dwangmatig stimuleringsbeleid uit te rollen. De FNLI (levensmiddelenindustrie) mocht al een voorproefje ervaren, met onder meer (een geplande) verplichte bijmenging van biologische melk in gangbaar producten en inkoopverplichtingen voor de supermarkten. Het gevaar is dat biologisch op deze manier tot staatsvoedsel wordt gemaakt en daarmee zeker niet aantrekkelijker, menen ook bioboeren.
Hopelijk krijgt het beleid nog iets van een 'reality check', want anders gaat er veel kapot in de landbouw. Wat stikstof betreft, belooft de komende week spannend te worden. Waar gaat de minister zijn nieuwe inzichten omzetten in aanpassingen van het beleid en hoe kunnen de gezamenlijke landbouworganisaties nog meer bijsturen?
Klaas van der Horst
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.
