Staan de Innovators er beter bij dan andere jaren?

De verschillen tussen de Innovator-percelen van de Boerenbusiness Gewastour zijn dit jaar groter dan ooit. Waar telers in Noord-Nederland spreken van vrijwel ideale groeiomstandigheden, hebben collega's in het zuiden te maken met aanhoudende droogte en extreme hitte. Toch is de gewasstand verrassend goed. Hoe komt dat en hoe verhoudt het huidige seizoen zich tot voorgaande jaren?

Bij deze vergelijking is gekeken naar de huidige gewasstand van de verschillende Gewastour-percelen met het ras Innovator in relatie tot voorgaande jaren. Alle telers die dit jaar mee doen hebben sowieso al een jaar eerder meegedaan, waardoor een directe vergelijking goed te maken valt.

Het huidige groeiseizoen begon onder gunstige omstandigheden, waardoor de Innovators goed konden worden gepoot. Ook in de eerste weken na het poten viel verspreid over het land voldoende neerslag, waardoor de aardappelen vlot boven kwamen.

Begin vorige maand kwam daarin verandering. In het noorden bleef neerslag vallen, al kwam die niet altijd in de gewenste vorm. In het zuiden werd het juist steeds droger, wat al vroeg in het seizoen behoorlijk zijn sporen nalaat, mede doordat de temperaturen ook tot ongekende waarden stegen.  

Droogte is de gemene deler in het zuiden
Te beginnen bij het zuidelijkste Gewastour-perceel: dat van Brian Salomé in het Zeeuwse IJzendijke. Ondanks de aanhoudende droogte in Zuid-Nederland heeft Brian al behoorlijk ontwikkelde knollen onder de ruggen zitten. De sortering is goed en een groot deel van de knollen gaat volgens hem inmiddels richting de 30 millimeter.

Ondanks het neerslagtekort bleef het gewas zich goed ontwikkelen. De aardappelen weten dieper in de bodem nog voldoende vocht te vinden om nog enigszins door te groeien, maar het kritieke punt komt wel razendsnel dichterbij, geeft hij aan. Op sommige plekken komen de ruggen al bloot te liggen, wat eigenlijk funest is.

Dit jaar liet Brian voor het eerst drijfmest uitrijden voorafgaand aan het poten, een keuze waar hij zeer tevreden over is. "Dit voorjaar viel er geregeld nog een regenbui van betekenis, waardoor de drijfmest goed kon mineraliseren. Daardoor kwam gedurende het seizoen steeds weer wat stikstof beschikbaar voor de aardappelen. Ik schrijf het feit dat de groei er nog steeds goed in zit daar voor een belangrijk deel aan toe," aldus Brian.

Een klein stukje noordoostelijker komen we uit in het Brabantse Wouw bij Gybert Doggen. Gybert zegt dat het nog droger is dan vorig jaar, waarbij hij vreest dat als hij niet blijft beregenen, hij zijn contract niet eens vol gaat krijgen. Inmiddels is Gybert met zijn derde beregeningsronde bezig waarbij hij 30 millimeter water geeft. Als hij de weersverwachting mag geloven is de vierde beregeningsronde ook al dichtbij.

De aardappelen van Gybert slijten behoorlijk hard en het is voor hem al een uitdaging om ze fris op het perceel te houden. Vanwege het gesneden pootgoed wat Gybert gepoot heeft, is zijn gewas wat minder egaal dan hij had gehoopt. Op een gedeelte van het perceel zijn de planten op dit moment slechts pas begonnen aan de knolzetting.

We blijven nog even in het zuiden bij Ruud Steinbusch in het Limburgse Voerendaal. Ook in Limburg merkt Ruud dat het ontzettend droog is, wat duidelijk zichtbaar is aan het gewas. Kurk en kurkdroog, zo omschrijft Ruud de situatie bij hem in het Zuiden. In het perceel zijn inmiddels flinke scheuren in de grond ontstaan. Volgens Ruud oogt het aardappelgewas alsof het al ver in augustus is, mede doordat de temperatuur dagenlang ver boven de 30 graden uitkwam.

Tot het zuiden behoort ook de Zuid-Hollandse deelnemer Kees Trouw uit Hellevoetsluis. Ondanks de aanhoudende droogte staan de gewassen nog gesloten en hangen ze nog niet slap. De aardappelen snakken volgens Kees op dit moment wel naar water, maar vooral de hitte van de afgelopen periode heeft een behoorlijke tik gegeven aan het gewas. "Wat je door warme periodes bent kwijtgeraakt, krijg je met beregenen niet meer terug," vertelt hij.

Achteraf had Kees liever wat later gepoot. Achteraf is het altijd makkelijk praten natuurlijk, maar een jonger gewas kan tijdens een droge zomer langer vitaal blijven. "Je moet het wel durven om te wachten met poten. Een later gepoot gewas is in augustus gewoon nog vitaler om de kilo's te maken, terwijl een ouder gewas door deze hitte die we hier hebben, het gewoon te vroeg laat afweten."

Verschil in neerslagtekort loopt hard op
Dan hebben we de zuidelijke deelnemers gehad. De gemene deler is duidelijk: droogte. Net als vorig jaar kampen vooral het zuiden en zuidwesten van Nederland met een fors neerslagtekort. Dit jaar komt er alleen nog extreme hitte bij. Ten opzichte van Groningen en Drenthe bedraagt het verschil in neerslag inmiddels gemiddeld zo'n 200 millimeter.

Desondanks laten de Gewastour-percelen in het zuiden zien dat de gewassen zich vooralsnog goed hebben weten te ontwikkelen. Alle zuidelijke deelnemers zijn toch nog wel verrast dat er nog zoveel, en zulke ontwikkelde knollen onder zitten. Dat komt ook omdat tot aan de knolzetting het in heel Nederland eigenlijk prima aardappelweer was. Regelmatig viel er een bui van betekenis en verliep de gewasontwikkeling zonder grote problemen.

De omslag kwam toen het niet alleen droog was, maar dat daarbij ook nog eens extreme temperaturen kwamen. Op dit moment hebben de zuidelijke gewassen daar dusdanig last van dat het gewas in jaren niet zo hard achteruitgaat.

Nu de periode aanbreekt waarin de opbrengstpotentie grotendeels wordt bepaald, hebben de noordelijke percelen gewoon een gunstigere uitgangspositie. De vochtvoorraad in de bodem is daar groter en ook de temperaturen blijven over het algemeen wat gematigder, waardoor het gewas minder snel in de stress schiet. Met opnieuw een hittegolf in het vooruitzicht voor het zuiden wordt de komende weken duidelijk in hoeverre de gewassen deze omstandigheden kunnen blijven doorstaan.

Op het Gewastour-perceel van Brian Salomé uit het Zeeuwse IJzendijke beginnen de ruggen op sommige plekken al bloot te liggen Waarbij ook behoorlijk scheuren in de rug beginnen te ontstaan Die scheuren zijn ook goed te zien bij Ruud Steinbusch uit het Zuid-Limburgse Voerendaal De Innovators van Gybert Doggen uit het Brabantse Wouw staan van de droogte en de hitte behoorlijk te knijpen

Alles groeit en bloeit in het noorden
Om een goed beeld te krijgen hoe groot dat verschil is gaan we gelijk naar de noordelijkste deelnemer, namelijk Jan Kolhorn uit het Groningse Uithuizermeeden. Jan ontving in de maand juni zo'n 175 millimeter, waarbij er zelfs een weekend bij was waarin er in een nacht 80 millimeter neerslag viel. Iets waar de deelnemers in het zuiden zich nauwelijks iets bij voor kunnen stellen. Hoewel de extreme hoeveelheid neerslag viel op het perceel van Jan is het wel goed weggetrokken. Op wat kleine schadeplekjes na, beschikt het gewas in ieder geval voor de komende tijd nog wel over voldoende vocht.

Wie ook niet klaagt over droogte is de Friese aardappelteler René Mesken uit Appelscha. Volgens René groeit en bloeit alles en heeft het gewas aan weinig tot niets tekort. De Innovators van René gingen dit jaar als laatste van de Gewastour-deelnemers op 26 mei de grond in. Volgens René heeft een later gepoot gewas tijdens een droge zomer een voordeel. Waar een vroeg gepoot gewas in de zomer relatief oud is, blijft een later gepoot gewas langer vitaal en kan het droogte mogelijk beter doorstaan.

Datzelfde beeld zien we ook op het Groningse Gewastour-perceel van Alex van Erp in Midwolda. Volgens Alex ontwikkelt het gewas zich dit jaar vrijwel vanzelf en heeft hij weinig te klagen over de stand van zijn Innovators. De groei verloopt voorspoedig en daarom overweegt hij nog een aanvullende kunstmestgift om de opbrengstpotentie verder te vergroten. Inmiddels zijn de aardappelen bovendien bijna uitgebloeid.

Voordat de grote regionale verschillen in neerslag zichtbaar werden, viel de meeste regen in Nederland in de omgeving van Wouter Vierboom uit het Gelderse Leuth. Begin vorige maand gaf Wouter al aan dat hij zich qua vochtvoorziening voor zijn aardappelen voorlopig geen zorgen maakte en dat hij daarmee gemakkelijk tot aan de knolzetting zou komen. Hoewel de zware buien de afgelopen weken vooral in een baan richting Noord-Nederland trokken, kreeg het perceel van Wouter telkens nog een klein staartje mee. Daardoor beschikken de Innovators nog steeds over voldoende vocht en zit de groei er volgens hem goed in.

Met een pootdatum van 8 april waren Philip Kroes en Adriaan Wortman in Dronten de eersten binnen de Gewastour die hun Innovators de grond in kregen. Dat is bijna twee maanden eerder dan bij René Mesken, die bewust later pootte. Ondanks de vroege start en de hitte die de aardappelen over de kop gehad hebben, houden de Innovators zich volgens Adriaan goed en beginnen de knollen inmiddels een mooie omvang te krijgen.

Gemiddelde knolgrootte per groeiseizoen
Het huidige groeiseizoen springt er opnieuw duidelijk uit. Terwijl de omstandigheden in Noord-Nederland grotendeels ideaal zijn voor de aardappelen, heeft Zuid-Nederland te maken met omstandigheden die eerder doen denken aan een Frans klimaat.

Een vergelijking met vorig jaar is daarbij niet één op één te maken. Ook toen was het droog, maar begon het voorjaar uitzonderlijk vroeg, waardoor het gewas fysiologisch verder ontwikkeld was dan nu. Tegelijkertijd kun je de vraag stellen in hoeverre dat onderscheid in Zuid-Nederland nog opgaat, omdat de aanhoudende hitte de gewasontwikkeling in een stroomversnelling heeft gebracht.

De overeenkomst met vorig jaar is in ieder geval duidelijk: opnieuw kampen vooral de zuidelijke regio's met een fors neerslagtekort, terwijl het noorden onder aanzienlijk gunstigere groeiomstandigheden heeft.

Op 5 juli telt het huidige groeiseizoen 70 groeidagen. Dat is ongeveer hetzelfde aantal dat in het uitzonderlijk vroege seizoen 2025 al op 19 juni werd bereikt. Daarmee wordt nog eens benadrukt hoe vroeg dat groeiseizoen van start ging. Ter vergelijking: in 2024 en 2023 lag het aantal groeidagen op 5 juli nog tussen de 55 en 60. Die jaren kenden echter een uitzonderlijk nat voorjaar, waardoor het poten later op gang kwam. Het huidige seizoen ligt daarmee qua groeidagen dichter bij een 'gemiddeld jaar'.

Wat de uiteindelijke opbrengst gaat doen op de percelen van de Boerenbusiness Gewastour, maar ook in de rest van Nederland is compleet afhankelijk in hoeverre de gewassen in Zuid-Nederland de hitte doorstaan de komende periode. Als we de afbeeldingen mogen geloven en met de verwachting dat we te maken krijgen met een tweede hittegolf zullen de gewassen echt een behoorlijke tik gaan krijgen, waarbij het maar de vraag is in hoeverre ze die tik te boven zullen komen.

Jan Willem Veldman

Jan Willem Veldman is allround akkerbouwredacteur bij Boerenbusiness. Daarnaast runt hij in maatschap met zijn vader een akkerbouwbedrijf in Appingedam (Groningen), waar onder meer granen, uien en suikerbieten worden geteeld.

jw.veldman@dcami.com

© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.