Opinie Han de Jong
Conjunctuur wordt gedreven door AI-explosie
Sinds het laatste deel van vorig jaar is er wereldwijd een explosie gaande in investeringen in kunstmatige intelligentie. De bouw van datacenters heeft een merkbare invloed op de groei van het Amerikaanse bbp, maar nergens is de invloed op de economische statistieken zo groot als in de landen waar de productie van halfgeleiders geconcentreerd is. Dat zijn vooral Korea en Taiwan.
Mijn eerste grafiek brengt de explosie van de Koreaanse export mooi in beeld. Vooral sinds het begin van dit jaar gaat het hard.
De groei van de exportwaarde is dan ook ronduit spectaculair. In mei lag die waarde ruim 53% hoger dan een jaar eerder. Het tweede plaatje laat zien dat ook in het verleden wel hoge groeipercentages zijn bereikt. Het verschil met nu is echter dat die hoge groeipercentages uit het verleden volgden op stevige krimp. Dat is nu niet het geval. Er is dus geen sprake van een 'basiseffect'.
We moeten wel bedenken dat het hier om waardes gaat. Er is momenteel een gebrek aan halfgeleiders en de prijzen stijgen derhalve sterk. Ik ben op dit gebied bepaald geen expert, maar in de Koreaanse statistieken vind ik een prijsindex voor de export van geheugenchips, DRAM. Tot voor kort was de prijstrend neerwaarts gericht. In 2023, bijvoorbeeld, was de prijsindex iets meer dan een kwart van wat het in 2014 was, maar sinds september vorig jaar is de prijs verdrievoudigd.
Uiteraard exporteert Korea meer dan alleen geheugenchips. In 2024 maakten halfgeleiders ongeveer een kwart uit van de Koreaanse export. Mede door de prijsstijging is dat in april dit jaar gestegen tot meer dan 40%. De volgende grafiek laat de ontwikkeling zien van de exportprijzen, gemeten over het hele exportpakket. In april stegen de Koreaanse exportprijzen gemiddeld met 41% en de Koreaanse met bijna 20% jaar-op-jaar. Dat verschil is wel opvallend, maar heeft ongetwijfeld te maken met het feit dat de schaarste verschilt van het ene soort geheugenchip tot het andere.
Om de volumeontwikkeling van de export te bepalen zou je de waardestijging uit de tweede grafiek hierboven moeten corrigeren voor de prijsstijging. Deze cijfers zijn vast met een behoorlijke onzekerheidsmarge omgeven, dus heel precies zal het allemaal niet kloppen, maar in april lag de Koreaanse exportwaarde 48% hoger dan een jaar eerder en de gemiddelde exportprijs 41% hoger. Dan resulteert nog altijd een volumestijging van zo'n 7%.
En die volumestijging is voldoende om de stemming er goed in te houden. De index van het vertrouwen van de Koreaanse inkoopmanagers steeg van 53,6 in april naar 54,8 in mei. Dat was het hoogste niveau sinds maart 2021. De sub-index met betrekking tot de werkgelegenheid bereikte zelfs de hoogste stand sinds maart 2013. De vergelijkbare index voor Taiwan steeg van 55,3 in april naar 56,1 in mei.
In de begeleidende commentaren van de Koreaanse en Taiwanese inkoopmanagersindices lees ik dat bedrijven veel orders plaatsen om voorraden op te bouwen omdat ze problemen verwachten met betrekking tot leveringen. Ook lees ik over materiaaltekorten. Zulke berichten klinken bekend. Ze herinneren ons de coronapandemie toen verstoringen in toeleveringsketens een stevig inflatieproces in gang zetten. Destijds ontwikkelde de Federal Reserve van New York een maatstaf om de logistieke verstoringen in de wereld een beetje te meten: de Global Supply Chain Pressure Index. Dit is natuurlijk geen exacte wetenschap, maar het volgende plaatje laat zien dat die index vanaf het begin van het jaar is gestegen en dat die stijging is versneld na het uitbreken van de Amerikaans/Israëlische aanvallen op Iran. Ook is echter te zien dat het niveau nog een stukje lager is dan tijdens de pandemie en dat deze maatstaf in mei fractioneel is gedaald. Het suggereert dat de logistieke verstoringen een zekere inflatie-impuls zullen kunnen geven in de komende maanden, maar vooralsnog bepaald niet zo erg als tijdens de pandemie. Ik blijf het in de gaten houden.
De explosie van investeringen in kunstmatige intelligentie beïnvloedt ook elders de industriële bedrijvigheid. In de VS wordt fors geïnvesteerd in AI en dat is terug te zien in de vertrouwensindex van inkoopmanagers van het ISM (Institute for Supply Management). Deze ISM-index voor de industrie steeg van 52,7 in april naar 54,0 in mei. Ook de ondernemers in de dienstensector zien de naaste toekomst momenteel rooskleurig in.
In Europa is het een beetje een ander verhaal. Op zich doet de Europese industrie wel mee, maar in een lager tempo. De inkoopmanagersindex van industriële ondernemers in de eurozone bedroeg in mei 51,6. Op zich best een goed niveau, maar een stukje lager dan bijvoorbeeld in de VS en ook iets lager dan de 52,2 in april. Nederland wordt sterker beïnvloed door de activiteiten in AI doordat onze industriële structuur er met bedrijven als ASML meer op gericht is dan de meeste andere eurolanden. De Nevi-index steeg zodoende van 54,4 in april naar 55,9 in mei. In het begeleidende commentaar schrijft de Nevi dat bedrijven 'paniekaankopen' doen. Dat is misschien wel heel sterk uitgedrukt, maar het beeld is consistent met wat we elders zien.
Inflatie fors hoger
Onze inflatie is opgelopen van 2,8% in april naar 3,5% in mei. De kerninflatie steeg zelfs van 2,6% naar 3,6%. Een duidelijk hoger inflatiecijfer dan in april zat erin, want in mei vorig jaar daalde het algehele prijsniveau met 0,6% ten opzichte van april. Dit jaar was de maand-op-maand verandering +0,1%. De energieprijzen duwden in inflatie in mei verder omhoog. De belangrijkste bijdrage aan de stijging van de inflatie kwam echter van de dienstensector. Die was verantwoordelijk voor iets meer dan 0,5%-punt van de 0,7%-punt stijging van de inflatie (3,5%-2,8%). Verdere details zijn nog niet bekend, maar het zit erin dat de vakanties die dit jaar anders vielen dan vorig jaar hebben bijgedragen aan een meevallend inflatiecijfer in april en een tegenvallend inflatiecijfer in mei.
Opvallend is dat het stijgingstempo van de voedselprijzen de laatste maanden fors is teruggelopen. In mei lagen de prijzen voor voeding nog maar 0,4% hoger dan een jaar eerder. In mei was het nog 1,5%. Doordat de prijzen voor voeding in april nog 1,5% hoger waren dan in april vorig jaar, drukten de prijzen voor voeding onze totale inflatie in mei. Ik vermoed dat die druk nog een paar maanden aanhoudt. Onze voedselprijzen volgen de wereldmarktprijzen met een verrassend lange vertraging. Zie de volgende grafiek.
Renteverhoging ECB
De ECB zal komende donderdag de rente wel verhogen. De inflatie in de eurozone als geheel bedroeg in mei 3,2%, iets hoger dan de 3,0% van april. Vertegenwoordigers van de ECB hebben redelijk duidelijk gehint op een renteverhoging. In 2022 verhoogde de ECB de rente pas toen de inflatie boven 8% was gestegen. Kennelijk heeft men de conclusie getrokken dat er toen te lang is gewacht en dat men daarom nu sneller wil reageren.
De Fed vergadert pas over anderhalve week over hun officiële rente. Ik denk dat de Fed de rente onveranderd zal laten. Daarbij speelt het feit een rol dat de officiële rente van de Fed een stuk hoger is dan die van de ECB. Ook speelt een rol hoe de Fed tegen de economie aankijkt. Het zogeheten Beige Book is een anekdotische beschouwing van de Amerikaanse economie, gebaseerd om communicatie tussen de regionale Fed-banken met lokale bedrijven etc. Het Beige Book dat deze week uitkwam, beschrijft onder andere dat huishoudens met lage inkomens onder grote financiële druk staan, terwijl ook huishoudens met middeninkomens gedwongen zijn te proberen 'to squeeze more life out of every dollar' die ze uitgeven. Wanbetalingen op hypothecaire leningen en consumentleningen stijgen, evenals het aantal betalingen per creditcard. Ik vermoed dat de Fed niet het risico wil open om met renteverhogingen huishoudens onder grotere druk te zetten.
Afsluitend
De explosie aan investeringen in AI dendert voort. Dat is het best te zien in de economische cijfers van landen als Korea en Taiwan. Ook de VS doet stevig mee. De eurozone lijkt minder betrokken, maar Nederland dan juist weer wel.
Wel dreigen logistieke verstoringen en daardoor tekorten. Niet helemaal duidelijk is in hoeverre dat komt door de sluiting van de Straat van Hormuz of door de kracht van de investeringen in AI.
Onze inflatie is omhooggeschoten in mei, maar dat viel te verwachten. Ook de inflatie in de eurozone is in mei opgelopen. De ECB gaat waarschijnlijk komende donderdag de rente verhogen. Een week later zal de Fed dat nalaten, dunkt mij.
Han de Jong
© DCA Market Intelligence. Op deze marktinformatie berust auteursrecht. Het is niet toegestaan de inhoud te vermenigvuldigen, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, in welke vorm dan ook, zonder de uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van DCA Market Intelligence.
