Shutterstock

Opinie Edin Mujagic

Is het Draghedie decennium begonnen?

13 Januari 2020 - 14 reacties

Wat gaat het nieuwe jaar in economisch opzicht brengen? Al enige tijd heeft Outlooks 2020 geregend. Wat ik echter minstens zo interessant vind, is vooruit te kijken naar de komende jaren. Zeker nu we niet alleen aan een nieuw jaar maar ook een nieuw decennium beginnen.

Het decennium dat we achter ons hebben gelaten, mogen we met recht een uitzonderlijk decennium noemen. Bijvoorbeeld doordat de Amerikaanse economie voor het eerst sinds 1850 gevrijwaard bleef van een recessie. Tel daarbij de feiten op dat: a. de inflatie in die periode zeer laag is geweest, aandelenkoersen het ene record na de andere verbraken, b. de rentes naar het laagste punt ooit zijn gedaald en c. alle monetaire instrumenten die aan het begin van het decennium nog zeer onconventioneel waren, inmiddels standaardinstrumenten zijn geworden. Uitzonderlijk is dan inderdaad een voor de hand liggende typering.

No free lunch
Ik vrees alleen dat de oude economische wijsheid 'there is no free lunch' blijft opgaan. En dat de rekening voor het uitzonderlijke, recessievrije decennium ergens in dit decennium moet worden betaald. De uitzonderlijke prestatie in de tien jaren die achter ons liggen, werd vooral mogelijk gemaakt door het whatever-it-takes-beleid van de centrale banken wereldwijd.

Onder leiding van Mario Draghi, voormalig president van de Europese Centrale Bank (ECB) die voor altijd bekend zal zijn om zijn 'whatever-it-takes'-uitspraak, heeft de ECB onder meer de rente verlaagd naar 0%. En de rente vervolgens daarop gehouden, met de belofte dat nog lang zo te laten. Dat beleid heeft niet alleen zonnige kanten maar zeker ook donkere die pas na verloop van tijd zichtbaar worden.

Vermogensongelijkheid groeit
De financiële sector, nogal belangrijk voor veel mensen (verzekeringen, pensioenen), is er door verzwakt. Veel mensen gaan meer sparen om het verlies door de 0% spaarrente te compenseren. De vermogensongelijkheid neemt toe, wat tot ontevredenheid leidt en populisme aanwakkert. Het komt er in het kort op neer dat de middenklasse verzwakt, de economie minder hard kan groeien én daardoor kwetsbaarder wordt voor tegenslagen. Dat baart mij zorgen, want het is niet een kwestie van 'of' maar 'wanneer' de economie in een periode van laagconjunctuur belandt.

Met een lagere groei dan voorheen en toegenomen fragiliteit is de kans groot dat deze laagconjunctuur tot een recessie op middellange termijn leidt. Zeker omdat de traditionele verdedigingsmechanismen stuk zijn. Overheden kunnen niet veel verweer bieden, omdat de meeste begrotingstekorten aan de hoge kant zijn en de centrale banken hebben hun kruit al lang verschoten.

Van hero naar zero
Hoe de middellange termijn ook wordt gedefinieerd, zeker is dat een recessie in het lopende decennium valt. Velen die Draghi nu als een superheld beschouwen, kunnen hem dit decennium wel eens hard van zijn voetstuk zien vallen. Van hero naar zero dus, toevallig ook het niveau waar Draghi de rente langdurig naartoe bracht.

Hoewel een periode van laagconjunctuur c.q. recessie niets nieuws onder de zon is, wordt de volgende editie ervan uniek. Het is de eerste periode van laagconjunctuur c.q. recessie zijn waarin onze beleidsmakers echt weinig tegenover kunnen stellen. En dat we geen verdediging hebben, komt voor een zeer belangrijk deel door Mario Draghi en zijn beleid.

Laagconjunctuur met blote handen
Daardoor kan het decennium waaraan we zijn begonnen wel eens een zeer spannende worden. Enerzijds omdat we niet weten wat de centrale banken uit hun monetaire hoed gaan toveren (wat het ook wordt, het wordt bijna per definitie super onconventioneel) en anderzijds omdat we niet weten hoe een en ander uitpakt. Zoals gezegd, wordt het voor het eerst ooit dat we een laagconjunctuur ingaan met blote handen.

Ik houd er ernstig rekening mee dat dit het decennium wordt waarin de nadelige langetermijngevolgen van het beleid van de ECB zichtbaar worden. Tijdens zijn laatste persconferentie, eind oktober, zei Draghi dat het voor een centrale bankier vooral zaak is om te proberen niet saai te zijn. Begin januari 2000 hield Mervyn King (niet de darter, maar de toenmalige vice-gouverneur van de Britse centrale bank) een toespraak. Daarin zei hij dat een succesvolle centrale bank saai moet zijn, net als een scheidsrechter die niet opvalt bij een wedstrijd.

Monetaire adrenaline heeft een prijs
Omdat Draghi, zoals gezegd, voor eeuwig bekend is om zijn ‘whatever-it-takes’ uitspraak, lijkt het gelijknamige liedje van de band Imagine Dragons zijn lijflied te zijn. ‘Whatever it takes, 'Cause I love the adrenaline in my veins, I do whatever it takes, 'Cause I love how it feels when I break the chains’, luidt een deel van het nummer.

In mijn ogen past King’s omschrijving van een goede centrale bankier beter. Draghi’s behoefte voor monetaire adrenaline en om ketenen te breken, kan - vrees ik - de samenleving op termijn duur komen te staan. Nee, als ik een lijflied voor Draghi aanwijs, dan denk ik toch eerder aan het nummer Tragedy van Bee Gees: 'When the feeling's gone and you can't go on, It's tragedy, When you lose control and you got no soul, It's tragedy.'

Keizer zonder kleren
Enfin, het verbaast mij niet als in dit decennium het zoete gevoel van 0% rente en quantitative easing verdwijnt, het besef doordringt dat de centrale banken niet ongestraft door kunnen gaan met hun huidige beleid, dat de effectiviteit van nog meer controversiële maatregelen zeer klein is (ook wel bekend als het keizer-zonder-kleren-fenomeen) en dat de controle verloren gaat.

Ontdekt wordt dat de centrale bankiers de ziel van de economie hebben verkocht aan de monetaire duivel voor een voordeel op de korte termijn. Met als prijs op de langere termijn een tragedie, of beter Draghedie. Omdat die tragedie voor een belangrijk deel wordt veroorzaakt en niet is te bestrijden door het beleid van Mario Draghi.

boerenbusiness.nl

Edin Mujagic

Edin Mujagic is macro-econoom en hoofdeconoom bij OHV Vermogensbeheer. Hij focust zich op de wereldwijde centrale banken, en in zijn blogs schrijft hij met name over de ECB en Fed. Ook heeft hij diverse boeken geschreven.
boerenbusiness.nl

Edin Mujagic

Edin Mujagic is macro-econoom en hoofdeconoom bij OHV Vermogensbeheer. Hij focust zich op de wereldwijde centrale banken, en in zijn blogs schrijft hij met name over de ECB en Fed. Ook heeft hij diverse boeken geschreven.
Reacties
14 reacties
Abonnee
Fortissimo 13 Januari 2020
Dit is een reactie op het Boerenbusiness artikel:
[url=http://www.boerenbusiness.nl/column/10885270/is-het-draghedie-decennium-begonnen]Is het Draghedie decennium begonnen?[/url]
Edin,

Wat betekent dit voor de positie van agrarisch ondernemers? Hun eventuele schuldenpositie, marktontwikkelingen. Kan men preventieve tactische stappen zetten teneinde deze met redelijke zekerheid te verwachten periode van laagconjunctuur zo goed mogelijk door te komen?
peer 13 Januari 2020
mensen die geld over hebben en dit op rente zetten levert nu niets meer op
wat te doen
1 mensen kopen er huizen voor en verhuren dit
2 mensen kopen aandelen
3mensen gaan voor bank spelen en lenen hun geld uit
4 mensen nemen het voor lief en krijgen geen rente meer
dit alles geeft een verschuiving van geld huizen worden duurder aandelen gaan omhoog banken lenen minder uit ik kan al 10mensen die geld lenen aan derde en het gaat dan om bedragen voor een
nieuw huis
de rente op spaargeld hoort te zijn inflatie plus 1,5 % rente
Geert van As 13 Januari 2020
Ik deel Edin's gevoel. Maar de vraag is dan: hoe nu. Komt er een enorme inflatie dan moet je schulden maken maar stort de wereld economie in en daalt de vraag naar melk en friet dan wordt het stilzitten met zo weinig mogelijk schulden. En wat te doen als gestopte boer met een potje geld?
Frank Klerks 13 Januari 2020
Ik zie helemaal niets in uw stuk over wat voor een Draghedie dat dan zal zijn. Voorspellen dat er na 10 jaar zonder recessie een teruggang zal komen in de komende 10 jaar is niet zo moeilijk. Wees eens wat specifieker, wat gaat er gebeuren? U mag er best een paar jaar naast zitten hoor, maar 'een tragedie' is vrij vaag niet? Doe dan tenminste uitspraak over of we naar de hyper inflatie kant moeten denken of naar een diepe depressie (deflatie dus).
Ton Westgeest 13 Januari 2020
Volgens mij kan het maar een kant op....Inflatie, super inflatie!!
Iedereen heeft het over dure huizen, dure aandelen en duur land, het is helemaal niet duur, want het geld is gewoon haast niets meer waard. En daar heeft Draghi echt wel aan mee geholpen. Draghedi vind ik daarom wel goed gevonden. Inflatie is namelijk allang sluimerend aanwezig.
De grote vraag is namelijk, hoelang kunnen ze het met manipulatie in het financiële circuit, zo houden dat het vertrouwen nog blijft in het geld. De Centrale Banken hebben namelijk ook geen mogelijkheden meer om te manipuleren....
Het draait namelijk allemaal om vertrouwen, toen voor de oorlog binnen een paar dagen de DM instortte, kwam dat omdat ineens het vertrouwen in de DM weg was.
Onze munten van tegenwoordig worden, net als een hele hoop andere dingen, gemanipuleerd. Dit is eigenlijk een nieuw fenomeen dus niemand kan nu eigenlijk zeggen wanneer het mis gaat en niemand kan voorspellen wanneer het vertrouwen ineens weg is.

Zelf denk ik dat als het ineens weg is, dat het geen recessie meer is maar dat het hele geld systeem in elkaar klapt, over de hele wereld. Het financiële systeem is namelijk zo verweven met alles en alle munten over de hele wereld dat het niet beperkt kan blijven tot een enkele staat.....
Abonnee
Zalm 13 Januari 2020
Weet je wat nu zo bijzonder is?

Als iemand een huis koopt dan kan hij een hypotheek nemen en de rente voor maximaal 30 jaar vastzetten.
Als je grond koopt kan je de hypotheekrente voor maximaal 10 jaar vastzetten.
Het zou wellicht heel aantrekkelijk kunnen zijboord voor zo een lange tijd de rente vast te zetten en zo op dat gebied aan risicomanagement te doen.

Mag niet vanwege Basel zoveel.
Ik ben van mening dat me op deze wijze door de bankencrisis van destijds de boeren benadeeld worden.
En dat terwijl een bank nooit of nagenoeg nooit geld verliest op hypotheken in de landbouw en de boer kan ook niet ontslagen worden zoals een werknemer.

BELANGENBEHARTIGING AAN HET WERK ZOU IK ZO ZEGGEN.

En nu niet van "het is zo afgesproken of vastgelegd"
Goud klompje 13 Januari 2020
spijtig of gelukkig is hier NIETS over goud of zilver vermeld.
slaap allemaal rustig verder: onze N euro is geen fluit waard.
ieder ietwat verstandig , slim of met gezond boeren verstand zorgt ervoor dat zijn financieel vermogen voor minimaal 10-20 % is omgezet in zuiver goud of zilver.
Als jullie nederlanders ietwat van jullie geschiedenis kennen, weet dan dat er net NA de tulpenmanie gehele boerderijen ( laat het dan nog maar 4 ha zijn) verkocht werden voor 10 ganzen en 2 goudstuivers!
Komt die tijd nog terug?
de Weimar republiek, Argentinie, Mozambique, Cyprus herinneren ons aan dat het zomaar kan. Madame Lagarde is een héél zeg maar super gevaarlijk wijf. Kent alle van politiek en niets van economie.
Zij wordt de gevaarlijke Draak....
Ik heb het mijne opgelost en de boel mag ontploffen. zo er zijn we nog niet maar voor het einde van dit decenium zitten we terug in de jaren Dertig.
? 13 Januari 2020
Nee, die tijd komt niet terug, maar onze regering, als we niet oppassen, gaat de agrarische sector zoveel inkrimpen, zie nertsen, dat ze ze moeiteloos zonder tegenstand kunnen overrulen, het is maar goed dat FDF is opgestaan, het zijn de enige die weten hoe gewetenloos de overheid is, samen staan we sterk.
Kjol 13 Januari 2020
Zo klaar als een klontje, zie jaren 30.
Toen wisten ze niet hoe ze moesten ingrijpen, nu kunnen ze het niet meer. Alle kruit is verschoten...

Johan 13 Januari 2020
Als Belg denk ik niet dat Nederlanders bang moeten zijn voor het ineenstorten van hun economie. Hooguit gaan ze op lange termijn terug uit de euro wegens niet meer houdbaar. In België daarentegen is het heel erg gesteld. België behoort tot de zwakke broertjes van Europa, waar de graaicultuur zegeviert. Nederland, behoort tot de sterke landen van Europa en heeft heel mooie bedrijven. Als er in België nog bedrijven zijn, zijn die meestal in handen van buitelanders. Als we spreken over de pensioenen in België dan komt er een niet te overzien drama op ons af. En we mogen absoluut niet denken aan onze aanzwellende berg schulden en de totale onbekwaamheid van onze opeenvolgende regeringen, (meestal hebben we zelfs geen regering, maar wel een vijftal deelregeringen), om daar iets aan te doen o.a. ook door het ontbreken van enig economisch inzicht. Nederlanders zijn een slim en verstandig volkje die steeds 'zaaien naar de zak'. Jullie hoeven absoluut niks te vrezen hoor.
schoenmakers 1 13 Januari 2020
Johan toch, Nederland had 2 sterke troeven, de landbouw en het aardgas, maar deze worden allebei om zeep geholpen, in Nederland zat het geld bij de overheid, in België bij de gewone man, ik weet zeker dat Nederland eerder over kop gaat als België, wat ben jij toch een dwaas die de werkelijkheid niet wil zien
Wim 13 Januari 2020
Beetje respect Schoenmakers!
Ik weet niet of Johan het juist heeft, Schulden maken, produceren en schulden afbetalen blijft in mijn ogen de manier om vooruit te komen. Slim en hard werken blijft lonen. Waar je wieg stond, gezondheid, kennis, een beetje mazzel en discipline kunnen wel de verschillen maken in mijn ogen.
Ook maar een mening....
Ook belg 13 Januari 2020
Ik deel wim zijn mening
noord fries baduhenna 13 Januari 2020
Als al onze schulden zouden worden weg geinflateerd dan wordt een ieder, lees allemaal, beloond met het maken van nog meer schulden en zal het een jaar later weer fout zijn. Een gedachteexperiment leert dus dat hoge inflatie alleen niet voor de hand liggen. Wat velen niet weten uit perioden van hoge inflatie dat ze veelal vooraf gaan met een korte periode van aanzienlijke deflatie. In deze periode wordt iedereen met te hoge schulden gedecimeerd. Mensen met geld worden daarna onteigend. De euro blijft wel bestaan zolang u verplichtingen hebt in deze valuta. Dure grond is slecht, edele metalen beter, aflossen het beste.
U kunt niet meer reageren.

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

Schrijf je in en ontvang elke dag het laatste nieuws in je inbox

Opinie Edin Mujagic

Centrale bankiers zijn hun Poolster uit oog verloren

Opinie Edin Mujagic

Meten is weten in het woud van de inflatiecijfers

Opinie Edin Mujagic

De grote ECB kan leren van kleine eilandnatie Samoa

BB TV Financieel met Edin Mujagić

'Inflatie verwerken in prijs product heel legitiem'

Blijf op de hoogte

Schrijf je in en ontvang elke dag het laatste nieuws in je inbox