Shutterstock

Opinie Kees Maas

Patat oorlog laat teler de winnaar zijn

5 Februari 2022 - 36 reacties

In de afgelopen vijftien jaar heb ik het nog niet meegemaakt dat de aardappelmarkt zo snel is veranderd dan in de afgelopen drie maanden. De markt voor fritesaardappelen lijkt om te slaan van een aanbodgedreven markt naar een vraaggedreven markt. Wat betekent dat?

De Nederlandse aardappelmarkt is in de afgelopen decennia gedomineerd door de vier grote verwerkers. Verwerkers konden in een aanbodgedreven markt bepalen wat er gebeurde. Met veel vaste prijscontracten kregen ze de markt en de telers onder controle. De grote hoeveelheid vaste prijscontracten zorgde ervoor dat Europese verwerkers snel konden groeien in hun fritesafzet. De aardappelprijzen waren de laagste in de wereld - bijvoorbeeld 20% lager dan in de Verenigde Staten - en zorgden in vooral Nederland en België voor een enorme opbloei van de verwerkende industrie.

Frites kon over de hele wereld worden afgezet tegen concurrerende prijzen en de verdienmarges waren bovengemiddeld, gelet op de winstgevendheid van de verwerkers. Opvallend daarbij was de eengezindheid van de verwerkers. Bij de uitkomst van de nieuwe contractprijzen verschilden de verwerkers amper iets van elkaar. Op een punt (35 of 40 op) of een komma na (€0,10 meer voor bewaring) waren de contracten vrijwel gelijk, iets wat knap is als je dat niet van te voren overlegd met elkaar. Nederlandse (en Belgische) telers hadden geen weerwoord of onderhandelingspositie om het verschil te maken in het contracteringsperiode. Dit is het en daar moet u het mee doen (naar Meester Visser) leek het credo. Vaak was er gemopper, maar de telers tekenden uiteindelijk toch. Mede door gebrek aan alternatieven in teelt, maar ook in diversiteit van aardappeltelers.

Angst een opvallende uitkomst
DCA heeft in samenwerking met Boerenbusiness heeft enkele jaren onderzoek gedaan naar de beweegredenen van telers om contracten te tekenen, die destijds vaak nauwelijks boven kostprijs waren. Daarbij was er één opvallende en veel genoemde reden: angst. Meer dan 50% van de aardappeltelers tekent een vastprijscontract uit angst. Angst voor extreem lage prijzen, angst voor het niet kwijt raken van hun aardappelen of angst voor het niet hebben van pootgoed. Een opvallende uitkomst, want ondernemen moet niet gebaseerd zijn op angst, maar op kansen. Regelmatig hebben we calculaties gemaakt, waaruit bleek de financiële opbrengst van 10 jaar aardappelen telen zonder contract zo'n €2 per 100 kilo hoger ligt als telen met contract. En toch tekent 80% van de telers een vastprijscontract. De angst voor een slecht jaar zit blijkbaar zo diep, dat zij bereid zijn de kans op een hoger rendement daarvoor laat lopen.

Ik weet als geen ander dat met een akkerbouwbedrijf een slecht jaar altijd veel impact heeft op de liquiditeit en dat het vaak drie jaar kost om daar weer van te herstellen. Dus de voorzichtigheid is begrijpelijk, zeker ook omdat vaak veel andere akkerbouwgewassen ook niet het extra rendement geven om een jaar van €2 voor je aardappelen op te opvangen. Toch gloort er op dit moment een ongelooflijke kans voor veel aardappeltelers. Na vijftien jaar lijkt de markt voor aardappelen om te slaan van een aanbodgedreven markt naar een vraaggedreven markt. Wat betekent dat?


Veel vaste prijscontracten zorgden ervoor dat verwerkers de vrije markt vaak voor lange tijd konden negeren

Verwerkingscapaciteit uitgebreid in coronatijd
Jarenlang hadden verwerkers ruim de beschikking over aardappelen. Er werd altijd meer geteeld dan er voor hen nodig was. Daarmee hielden zij de hand aan het stuur wat betreft de inkoop. Veel vaste prijscontracten zorgden ervoor dat verwerkers de vrije markt vaak voor lange tijd konden negeren. Daardoor werd die markt steeds kleiner en vielen ook veel handelaren af. Dat alles ingegeven op basis van de wiskundige formule: verwerkingscapaciteit -/- hoeveelheid aardappelen (is opbrengst) x de vraag naar frites = aanbod.

Deze wiskundige formule lijkt vandaag anders uit te pakken. Ook in coronatijd hebben verwerkers doorgebouwd aan hun fabrieken en verwerkingscapaciteit. Alleen al in de afgelopen twee jaar is er 750.000 ton aardappelverwerking bijgekomen. Iets wat vandaag voor de omslag zorgt. De uitkomst van de formule lijkt nu: verwerkingscapaciteit -/- hoeveelheid aardappelen x vraag naar frites = vraag. Er is simpelweg een kantelpunt geweest, waarin er meer verwerkingscapaciteit en vraag naar frites is als dat er aardappelen worden geteeld in de EU4 (Nederland, België, Duitsland en Frankrijk). Dit effect is afgelopen jaar nog eens versterkt door de krimp van het areaal met 6% en een steeds moeizamer wordende opbrengst door te intensief telen en toenemende weersextremen.

Groei areaal in EU4 lijkt niet te lukken
Feitelijk moet het areaal voor het komende jaar met 12 tot 15 % groeien om te voldoen aan de vraag naar aardappelen in de EU4. Iets wat niet lijkt te gaan lukken. Waar moeten die aardappels worden geteeld? Nederland lijkt geen ruimte te hebben, er zijn best veel telers afgehaakt en de beschikbaarheid van grond is nu (en vooral in de toekomst) een groot probleem. Moet het groei van het areaal dan uit België komen? Ook daar lijkt dit niet te gebeuren. De nieuwe GLB-wet zorgt ervoor dat veel landeigenaren liever het land op eigen naam houden en er tarwe of maïs in zaaien. Dan blijft enkel nog de hoop gevestigd op Frankrijk, het nieuwe aardappelparadijs voor de verwerkers in Europa. Daar is nog land en daar liggen kans. De hoge graanprijs lijkt ook daar roet in het eten te gooien. Bovendien zijn in Frankrijk al een aantal telers afgehaakt door de hoge kosten, hoge risico's, hoge investeringen en relatief lage ondernemersbeloning.

Dat geeft dus kansen voor de huidige aardappeltelers. Ik heb nog nooit meegemaakt dat verwerkers elkaar beconcurreren op contractprijzen. Ze buitelen over elkaar heen om de prijzen te verhogen. Tussentijds de contractprijzen verhogen was vroeger een doodzonde. Dit was de prijs en daar moest je het mee doen. Nu hebben al twee verwerkers in Nederland tussentijds hun prijzen verhoogd. Iets wat aangeeft dat de eensgezindheid tussen de verwerkers weg lijkt te zijn en dat er oorlog wordt gevoerd voor de patat. Een superkans voor telers. Eindelijk weer zelf aan het stuur, zelf bepalen wat je voorwaarden zijn, zelf bepalen of je wel of niet tekent. 

Neerwaartse risico kleiner dan ooit
Deze kansen liggen er. Wees slim, verzamel bijvoorbeeld tien boeren bij elkaar en biedt gezamenlijk een groot volume aan bij drie verschillende fabrieken en een handelaar. Het ga je verbazen wat er dan kan gebeuren. Maar vooral, vergeet de angst van de afgelopen tien jaar. Door de verandering is er nu een vraagmarkt wat er voor gaat zorgen dat de dalen niet meer zo groot gaan zijn in de markt en de pieken wellicht hoger. Wij noemen dat in beurstermen het neerwaartse risico. Deze lijkt kleiner dan ooit en daarmee het opwaartse potentieel juist veel groter. Dus ondanks de fors hogere prijzen, nog maar eens goed nadenken of vaste prijscontracten uw angst weg kunnen halen of uw kansen laten toenemen.

boerenbusiness.nl

Kees Maas

Kees Maas is directeur van de DCA Groep. Hij heeft meer dan 25 jaar ervaring in de grondstoffenhandel, zowel op de beurzen als in de fysieke markt. Maas is een specialist in prijsrisicomanagement en een veelgevraagd sparringpartner van foodconcerns voor hun afzet- en inkoopstrategie.
Reacties
36 reacties
Abonnee
truus 5 Februari 2022
Dit is een reactie op het Boerenbusiness artikel:
[url=https://www.boerenbusiness.nl/column/10896571/patat-oorlog-laat-teler-de-winnaar-zijn]Patat oorlog laat teler de winnaar zijn[/url]
idd angst is een slechte raadgever! denk in kansen mooi gezegd kees!
Abonnee
Fontane 5 Februari 2022
Duidelijk verhaal waar ik me helemaal in kan vinden .
Abonnee
Vrij grof 5 Februari 2022
Juist verhaal, weg met die verderfelijke contracten.
Telers ,laat eens je tanden zien !!!
Abonnee
Insider 5 Februari 2022
Boeren, een volk, slaven, een groep zwakke mensen in ANGST gedreven is alles wat heersers/dictators, al dan niet politiek nodig hebben.
Verwerkers zijn erin geslaagd te boeren te ringeloren zoals hier boven aangegeven.
VRIJHEID, BLIJHEID zou de slogan van de gefnuikte boer moeten zijn.
Ik beschouw de aardappel/groente verwerkers als dictators tov de boeren( hun slaven).
Noem maar eens één dictator uit de geschiedenis die het volgehouden heeft?
Jaren lang hier op het forum zijn er enkelingen die de pijn punten van het boeren slavendom hebben blootgelegd. Eindelijk komt er zeker verandering, maar de boerenslaven die ECHT verandering willen zijn nog altijd met te veel...
Abonnee
Insider 5 Februari 2022
FOUT IN LAATSTE ZIN


Boeren, een volk, slaven, een groep zwakke mensen in ANGST gedreven is alles wat heersers/dictators, al dan niet politiek nodig hebben.
Verwerkers zijn erin geslaagd te boeren te ringeloren zoals hier boven aangegeven.
VRIJHEID, BLIJHEID zou de slogan van de gefnuikte boer moeten zijn.
Ik beschouw de aardappel/groente verwerkers als dictators tov de boeren( hun slaven).
Noem maar eens één dictator uit de geschiedenis die het volgehouden heeft?
Jaren lang hier op het forum zijn er enkelingen die de pijn punten van het boeren slavendom hebben blootgelegd. Eindelijk komt er zeker verandering, maar de boerenslaven die ECHT verandering willen zijn nog altijd met te weinig!!!
Abonnee
kraai 5 Februari 2022
Mooi verhaal van Kees maar eerst maar eens een paar jaar zien.
De kostprijs is zover boven de contractprijs gestegen, dat het gat eerst maar eens gedicht moet worden. Wel mooi om te volgen en hopelijk komt het verhaal uit.
Abonnee
jantje 5 Februari 2022
Liever staande sterven dan op onze knieën gaan voor een fritesfabriek zou ons motto moeten zijn (vrij naar Peter R. de Vries).
Abonnee
zandboer 5 Februari 2022
Ik vind het een beetje een populistisch verhaal. Gewoon je eigen mix van afzet vasthouden is het beste, misschien wat kleine verschuivingen, maar hou er rekening mee dat als je 6000 euro /ha investeert het gat naar onder weer 1000 euro groter wordt en dat de hoge prijzen alleen komen als er weinig aardappelen zijn. Oftewel, verdrogen, verzuipen, rot enz, dan heb je niks aan hoge prijzen als je geen aardappelen hebt om te verkopen.
Abonnee
Rik 5 Februari 2022
Na 2 K jaren mag je blij zijn met een contract of in ieder geval een deel daarvan. Hulde aan de verwerkers!!
Abonnee
Maik 5 Februari 2022
Goed verhaal. Een mooie ontwikkeling en weer volop kansen voor de friet aardappel teelt.
Abonnee
Dirk 5 Februari 2022
Ergens heb je een punt rik maar dat gekloot met die meelever kg zoals nu juist de laatste weken goed zichtbaar wekt de fustratie op. Ga maar uit ve potatonl op 17.5 onderkantje omdat men verrekt meer te betalen waarom zou je nl doen....!!!
Abonnee
Niels van der Waal 5 Februari 2022
Mooi verwoord. Er is momenteel grote behoefte aan aardappelen. Het is aan een ieder om daarvan te profiteren of niet.
Abonnee
Herman Ellermann 5 Februari 2022
Een duidelijk en overzichtelijk verhaal waar iedereen zijn eigen conclusie uit kan trekken
Abonnee
Vrij grof 5 Februari 2022
Zo te lezen zijn er toch nog die het contracteren omarmen en die durven zich dan nog steeds ondernemer te noemen!!
Tarwe en uien in de pool, bieten hoef je ook niet uit te onderhandelen en aardappelen onder contract waarbij je zelfs je over de meelever tonnen geen invloed hebt.
Volgelingen en slaven met land! Zo ziet de boerenstand er tegenwoordig uit .
Abonnee
Challenger 5 Februari 2022
En met een mondkapje en QR-code in de rij voor de poule vergadering.
Abonnee
poule poule 5 Februari 2022
Challenger schreef:
En met een mondkapje en QR-code in de rij voor de poule vergadering.
maar wel gratis eten en een bodywarmer met logo
Abonnee
laapc 5 Februari 2022
Ja hoe gek kun je zijn
Abonnee
Vrij grof 5 Februari 2022
poule poule schreef:
Challenger schreef:
En met een mondkapje en QR-code in de rij voor de poule vergadering.
maar wel gratis eten en een bodywarmer met logo
En daarna weer als de bliksem naar huis en dat waanzinnig goed opgestelde contract volgends de eisen van de fabriek vol telen en daarvan net in leven blijven.
Zodanig dat er geen vlees meer op de botten zit om nog vrij te durven telen omdat de portemonee te leeg blijft en alleen nog ruimte is voor een apparaat in de lease.
Abonnee
poule poule 5 Februari 2022
maar t zijn echt mooie bodywarmer. kennis van mij die levert aan fabriek in Zeeland. Die kreeg een super de luxe reis naar Amerika van de fabriek samen met andere grote telers.
hij is helaas geen boer meer........
Abonnee
Gerard 5 Februari 2022
Blijkbaar is het bij bepaalde industrieën niet doorgedrongen dat er iets aan het veranderen is, er worden nog steeds fontane's opgeschreven voor 17.25 zie padlijst terwijl in heel Europa de markt 20 euro is. Er worden hier telers weer flink genaaid. En maar roepen dat je goede relatie belangrijk vindt. Die krijg je zo in ieder geval niet.
Abonnee
poc 5 Februari 2022
alle aardappel telers lezen dit forum, je kunt anoniem reageren. zou de teler die vorige week fontane verkocht heeft voor 17.25 zich willen melden. al zeg je maar , ja ik heb verkocht voor dat geld en wel daar en daarom .....
dan begrijpen we het misschien wat beter.
Plumber 5 Februari 2022
Heb gewoon kwartje gevraagd, wilde er een week mee werken, toegezegd. Hoop dat ie er miljonair mee wordt.
Fr 6 Februari 2022
Telers, span nu samen en eis nog een juiste nabetaling voor de aardappelen die we in 2020 en 2021 af land geteeld hebben. Zal voor 2020 maar een paar cent zijn, maar Ieder weet waar dit over gaat.
Abonnee
lm 6 Februari 2022
Fr schreef:
Telers, span nu samen en eis nog een juiste nabetaling voor de aardappelen die we in 2020 en 2021 af land geteeld hebben. Zal voor 2020 maar een paar cent zijn, maar Ieder weet waar dit over gaat.
hoe bedoel je dit?
Fr 6 Februari 2022
@lM
De vreemdeling zou zeggen ik niet weet, maar dit gaat natuurlijk over de aflandtelers.
Abonnee
Boer Jan 6 Februari 2022
Iedere teler moet gewoon z'n eigen plan trekken, afzet organiseren kan op vele manieren, en verandering op z'n tijd is niks mis mee. Het systeem van matige basis prijs en de rest mee leveren is ruk, en doodsteek voor vrije markt.
Abonnee
jantje 6 Februari 2022
Fr schreef:
Telers, span nu samen en eis nog een juiste nabetaling voor de aardappelen die we in 2020 en 2021 af land geteeld hebben. Zal voor 2020 maar een paar cent zijn, maar Ieder weet waar dit over gaat.
Gedane zaken nemen geen keer. Je gaat geen advocaat vinden die hier aan gaat beginnen.
Abonnee
Vrij grof 6 Februari 2022
Boer Jan schreef:
Iedere teler moet gewoon z'n eigen plan trekken, afzet organiseren kan op vele manieren, en verandering op z'n tijd is niks mis mee. Het systeem van matige basis prijs en de rest mee leveren is ruk, en doodsteek voor vrije markt.
Ik hoop dat iedereen lid van de POC word en dat die eens laten zien of ze invloed kunnen hebben op de verziekte aardappelenmarkt
Abonnee
kaeru 6 Februari 2022
vraagje waar waren jullie afgelopen twee jaar met jullie grote praat?
Fr 6 Februari 2022
@Jantje

Dat gaan we zien, daar hebben we geen advocaten voor nodig en als ze geen gehoor geven stoppen met aardappelen telen.
Abonnee
pokkel 6 Februari 2022
@kaeru nergens want toen waren we nog onderdanig aan de knoet van de inkopers en waren de verwerkers het nog met elkaar eens, en werdt er meer geteeld dan dat er vraag was, en toen was de portemonnee nog niet helemaal leeg , en toen was er geen kost prijsstijging van 20 %, en toen werden we niet gebeld door 3 verschillende kopers, en toen, en toen............
Abonnee
kaeru 6 Februari 2022
pokkel schreef:
@kaeru nergens want toen waren we nog onderdanig aan de knoet van de inkopers en waren de verwerkers het nog met elkaar eens, en werdt er meer geteeld dan dat er vraag was, en toen was de portemonnee nog niet helemaal leeg , en toen was er geen kost prijsstijging van 20 %, en toen werden we niet gebeld door 3 verschillende kopers, en toen, en toen............
En toen had je ze op contract en toen en toen?
Abonnee
Agria 2 6 Februari 2022
@kaeru toen hebben we er het beste van gemaakt en ons verlies genomen. Zijn alle contacten toen netjes afgewerkt? Zijn toen de meelever aardappelen netjes opgehaald en nog wat voor betaald gekregen ook? Dit jaar mijn Agria's al in november opgeruimd en er ruim €10.000 per ha voor gemaakt.!
Abonnee
drent 6 Februari 2022
Agria 2 schreef:
@kaeru toen hebben we er het beste van gemaakt en ons verlies genomen. Zijn alle contacten toen netjes afgewerkt? Zijn toen de meelever aardappelen netjes opgehaald en nog wat voor betaald gekregen ook? Dit jaar mijn Agria's al in november opgeruimd en er ruim €10.000 per ha voor gemaakt.!
ja dit jaar lag de prijs iets boven contract maar wat voor prijs heb je vorig jaar gemaakt in november dan toen de marktprijs 3 cent was? Het is makkelijk om jezelf op de borst te kloppen ten tijde dat de prijzen hoger lig maar het is ook vaak andersom en hoor je er niemand over.
Abonnee
pokkel 6 Februari 2022
kaeru schreef:
pokkel schreef:
@kaeru nergens want toen waren we nog onderdanig aan de knoet van de inkopers en waren de verwerkers het nog met elkaar eens, en werdt er meer geteeld dan dat er vraag was, en toen was de portemonnee nog niet helemaal leeg , en toen was er geen kost prijsstijging van 20 %, en toen werden we niet gebeld door 3 verschillende kopers, en toen, en toen............
En toen had je ze op contract en toen en toen?
nee hoor net als in 2018.... 33 euro. kun je ook jaar nul hebben is t altijd nog meer als een contract
Abonnee
jantje 6 Februari 2022
pokkel schreef:
kaeru schreef:
pokkel schreef:
@kaeru nergens want toen waren we nog onderdanig aan de knoet van de inkopers en waren de verwerkers het nog met elkaar eens, en werdt er meer geteeld dan dat er vraag was, en toen was de portemonnee nog niet helemaal leeg , en toen was er geen kost prijsstijging van 20 %, en toen werden we niet gebeld door 3 verschillende kopers, en toen, en toen............
En toen had je ze op contract en toen en toen?
nee hoor net als in 2018.... 33 euro. kun je ook jaar nul hebben is t altijd nog meer als een contract
Helemaal mee eens. Oogst 2018 was net zo groot als oogst 2021 en in januari 2019 lag de prijs al op 32 euro.
U kunt niet meer reageren.
Boerenbusiness Award

Win jij dit jaar de Agribusiness Award?

Maak kans op een mediapakket en een vervolgtraject van ABN AMRO

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

Mis niets en schrijf je in voor onze gratis dagelijkse nieuwsbrief

Analyse PAT-Index

Verwerkers kopen maar weinig aardappelen bij

Nieuws Aardappelen

Vlaamse telers hebben meer aardappelen gepoot

Analyse Aardappelen

Slot termijnmarkt oogst 2021 net onder €25 niveau

Nieuws Aardappelen

‘Marginale groei van het Europese aardappelareaal’

Blijf op de hoogte

Mis niets en schrijf je in voor onze gratis dagelijkse nieuwsbrief